Стамбул конвенциясынан дагы бир Европа өлкөсү чыкты: “Гендердик” аныктама боюнча чечим кабыл алынды

Чехия көптөн бери талкууга алынган Стамбул конвенциясына байланыштуу акыркы чечимин чыгарды. Келишимге 2016-жылы кол койгон бирок күчүнө кирбеген Прага башкаруусу бекитүү процессин толугу менен токтотуп, келишимден чыгуу чечимине келди. Өкмөттүн бул акыркы чечими өлкөдө саясий жана коомдук талкууларды кайра жандантты.

Чех Республикасынын Өкмөтүнүн Стамбул конвенциясы боюнча акыркы чечими

Чех басма сөзүндө орун алган кабарга караганда өлкөдө көптөн бери күтүлүп жаткан Стамбул конвенциясынын бекитүү процесси расмий түрдө аяктады. 2023-жылы мурдагы премьер-министр Петр Фиала баштаган бекитүү процессин жокко чыгаруу чечимин чыгарган азыркы өкмөт өлкөнүн келишимден толугу менен чыкканын жарыялады. Эсиңиздерде болсо керек, Чехиянын Сенаты 2024-жылдын январында Стамбул конвенциясын ратификациялоону четке кагып, процесске вето койгон. Көптөгөн сенаторлор келишимдин текстиндеги айрым сөз айкаштарына жана аныктамаларына ачык эле каршы чыгышты.

Чечимдин артындагы себеп: "Гендер" түшүнүгү

Чехиянын келишимден чыгуу чечимине негиз болгон негизги фактор тексттеги концептуалдык аныктамалар болду. Прага администрациясы келишимде биологиялык жыныстын ордуна «гендер» түшүнүгүн колдонууну эгемендүүлүк жана маданий баалуулуктар жагынан зыяндуу деп таап, ушул себептен бекитүү процессин токтотконун билдирген. Ошо сыяктуу эле, жакында эле Латвия да Стамбул конвенциясынан чыгаарын жарыялоо менен ушундай тынчсыздануусун билдирген.

Стамбул конвенциясынын негиздери жана өлкөлөрдүн мамилеси

Расмий аталышы "Аялдарга жана үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алуу жана ага каршы күрөшүү боюнча Европа Кеңешинин Конвенциясы" болгон эл аралык келишим 2011-жылы Стамбулда өткөн Европа Кеңешинин Министрлер комитетинин 121-жыйынында кабыл алынган. Европа Биримдиги келишимге 2017-жылдын 13-июнунда кол койгон учурда; Орусия менен Азербайжан түз эле кол коюудан баш тартышты. Чехиядан тышкары Словакия, Литва, Венгрия, Армения жана Болгария өңдүү өлкөлөр келишимге кол коюшкан, бирок аны парламенттеринде ратификациялап, күчүнө киргизген эмес. Түркия 2021-жылы Стамбул конвенциясынан гендердик теңчилик талкуусуна жана салттуу үй-бүлө түзүлүшүнө зыян келтирди деген негизде расмий түрдө чыккан биринчи өлкө болду.