Bir Avrupa Ülkesi Daha İstanbul Sözleşmesi'nden Çekildi: "Toplumsal Cinsiyet" Tanımı Kararı Getirdi

Çekya, uzun süredir tartışma konusu olan İstanbul Sözleşmesi’ne yönelik nihai kararını verdi. 2016 yılında sözleşmeyi imzalayan ancak yürürlüğe koymayan Prag yönetimi, onay sürecini tamamen durdurarak anlaşmadan çekilme kararı aldı. Hükümetin aldığı bu son karar, ülkedeki siyasi ve toplumsal tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Çekya Hükümetinden İstanbul Sözleşmesi İçin Nihai Karar

Çekya basınında yer alan haberlere göre, ülkede uzun süredir askıda bekleyen İstanbul Sözleşmesi onay süreci resmen sona erdirildi. Eski Başbakan Petr Fiala'nın 2023 yılında başlattığı onay sürecini iptal etme kararı alan mevcut hükümet, ülkenin sözleşmeden tamamen çekildiğini duyurdu. Hatırlanacağı üzere, Çekya Senatosu da Ocak 2024'te gerçekleştirdiği oylamada İstanbul Sözleşmesi’nin onaylanmasını reddederek süreci veto etmişti. Çok sayıda senatör, sözleşme metninde yer alan bazı ifadelere ve tanımlara açıkça karşı çıkmıştı.

Kararın Arkasındaki Gerekçe: "Toplumsal Cinsiyet" Kavramı

Çekya'nın sözleşmeden çekilme kararının arkasındaki en temel etken, metinde yer alan kavramsal tanımlamalar oldu. Prag yönetiminin, sözleşmede biyolojik cinsiyet yerine "toplumsal cinsiyet" kavramının kullanılmasını egemenlik ve kültürel değerler açısından sakıncalı bulduğu ve onay sürecini bu gerekçeyle sonlandırdığı bildirildi. Benzer şekilde, yakın dönemde Letonya da İstanbul Sözleşmesi'nden çekileceğini duyurarak benzer endişeleri dile getirmişti.

İstanbul Sözleşmesi'nin Geçmişi ve Ülkelerin Yaklaşımları

Resmi adı "Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi" olan uluslararası anlaşma, 2011 yılında İstanbul'da düzenlenen Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 121. toplantısında kabul edilmişti. Avrupa Birliği, sözleşmeyi 13 Haziran 2017 tarihinde imzalarken; Rusya ve Azerbaycan ise imzalamayı doğrudan reddetmişti. Çekya'nın yanı sıra Slovakya, Litvanya, Macaristan, Ermenistan ve Bulgaristan gibi ülkeler sözleşmeyi imzalamış ancak parlamentolarında onaylayarak yürürlüğe koymamıştı. Türkiye ise toplumsal cinsiyet eşitliği tartışmaları ve geleneksel aile yapısına zarar verdiği gerekçesiyle 2021 yılında İstanbul Sözleşmesi'nden resmen çekilen ilk ülke olmuştu.