Трамп Иран менен мамиле түзүү процессинде: жаңы башталышпы?

АКШнын президенти Дональд ТрампОвал кеңсесинде кол коюу аземинен кийин басма сөзгө маанилүү билдирүүлөрдү жасады. ТрампИран менен түзүлгөн келишимдин дээрлик бүтүп калганын жана деталдаштырылган меморандумга акыркы кадамдар жасалганын белгиледи. Келишимдин акыркы варианты бир нече күндүн ичинде бүтөрүн, андан соң Европада кол коюу аземи өткөрүлүшү мүмкүн экенин билдирди. Трамп келишимди "улуу" деп сыпаттаса да, вице-президент Ж.Д.Вэнс, атайын өкүл Стив Виткофф жана мурдагы башкы кеңешчи Жаред Кушнер Америка Кошмо Штаттарынын атынан кол коюу аземине катыша алат деп билдирди. Ошондой эле келишимден кийин Ормуз кысыгы ачыла турганын жана Харк аралындагы операциянын жокко чыгарылганын жарыялады. Трамп ошондой эле Ирандын өзөктүк куралга ээ болушуна бөгөт коюла турганын кошумчалады.

Иран келишими боюнча акыркы иштер

Социалдык медиадан жасаган билдирүүсүндө Трамп Иран менен келишимдин 'бекитүү' баскычына жеткенин жана ушул себептен улам жаңы кол салуулардын жокко чыгарылганын жарыялады. Ал бул келишимдин акыркы деталдары АКШ, Израил, Сауд Арабиясы, Бириккен Араб Эмираттары, Катар, Түркия, Пакистан, Бахрейн, Кувейт, Иордания, Египет жана башка тиешелүү өлкөлөр тарабынан бааланып, жактырылганын билдирди. Ал кол коюу аземинин убактысы жана орду жакын арада жарыялана турганын кошумчалады.

Ирандан келген реакциялар

Бир тараптан Ирандын Тышкы иштер министрлигиде Трамптын келишимге байланыштуу билдирүүлөрүнүн спекуляция экенин жана али аягына чыга элек маселени чагылдырганын белгиледи. Тышкы иштер министрлигинин катчысы Исмаил Бекайы, Ирандын азырынча акыркы чечимге келе электигин айтты.

Ормуз кысыгындагы чыңалуу

АКШнын Иранга кол салууларынан кийинИранБулуңдагы АКШнын базаларын бутага алды. Бахрейн, Иордания жана Кувейттеги айрым америкалык базалар Ирандын ракеталык чабуулдарынын бутасы болду. Иран армиясы Ормуз кысыгын бардык кеме өтмөктөрү үчүн жапканын жана кысыкка жакындашууну «душман менен кызматташуу» катары кабыл алаарын жарыялады.

Түркиянын ролу жана Эрдогандын салымы

Трамп Түркия да орун алган көптөгөн аймактык өлкөнүн лидерлери менен жолукканын жана бул процессте Анкаранын маанилүү роль ойногонун айтты. Президент Режеп Таййип Эрдогандын бул процессте чоң салымы бар экенин белгилеген Трамп, балким Ормуз кысыгы ушул апта соңунда кайрадан ачыла турганын айтты. Акырында ал Гвинея-Бисау желеги бар Jalveer кемесине кол салганын ырастады. CENTCOM кеменин Оман булуңу аркылуу Иран мунайын ташууга аракет кылганын жана ошондуктан блокаданы бузганын билдирди. Бул ушул аптада АКШ күчтөрүнүн Перс булуңундагы үчүнчү кемеси болду. Буга чейинки кол салуулар Marivex жана Settebello кемелерине да жасалган. Кошумчалай кетсек, 10-июнда Омандын жээктеринде АКШ тарабынан соккуга учураган жана индиялык экипажы болгонMT Settebelloтанкеринде 3 деңизчинин каза болгондугу жарыяланды. Индия АКШнын Делидеги элчисине нота берди.

Израилдеги таң калуу жана реакциялар

Израиль медиасынын кабарлашынча, Трамптын кол салууларды жокко чыгаруусу жана келишимдин Тегеран тарабынан «бекитүү» баскычына жеткенин жарыялоосу күтүүсүз болду. 12-канал телеканалы премьер-министр Биньямин Нетаньяхунун Трамптын билдирүүлөрү тууралуу таратты коопсуздук кабинетинен кабардар болгонун билдирди. Yedioth Ahronot гезити Нетаньяхунун жакын арада Трамп менен телефон аркылуу сүйлөшө турганын жарыялады.

АКШ-Израиль карым-катнаштарында чыңалуу

АКШнын вице-президенти Ж.Д.ВэнсАКШ менен Израилдин жакын өнөктөш экенин, бирок кызыкчылыктарынын мезгил-мезгили менен дал келбей турганын айтты. Нетаньяхунун өлкөсүнүн кызыкчылыктарын агрессивдүү түрдө коргогон лидер экенин белгилеген Вэнс, Трамптын өз кызыкчылыктары тууралуу да так экенин баса белгиледи. Вэнс Нетаньяхунун АКШ менен мамилесинде Иранга байланыштуу кээ бир катачылыктарды кетиргенин моюнга алып, бирок кеңири маалымат берүүдөн карманды.

Сөзүнүн аягында Трамп Иран менен болгон келишимдин оң кадам жана аймактагы чыңалууну азайтуу үчүн жасалган кадам экенин баса белгиледи. Бирок бул процесстин канчалык ийгиликтүү болорун Иран жана башка регионалдык өлкөлөрдүн реакциялары көрсөтөт.