Trump Eýran bilen iş salyşýar: Täze başlangyç?

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump Oval ofisinde gol çekişlik dabarasyndan soň metbugata möhüm beýanat berdi. Trump Eýran bilen baglaşylan şertnamanyň tas tamamlanandygyny we jikme-jik düşünişmek memorandumyna soňky gezek degilendigini aýtdy. Ylalaşygyň soňky wersiýasynyň birnäçe günüň içinde tamamlanjakdygyny, soňra gol çekişlik dabarasynyň Europeewropada geçirilip bilinjekdigini aýtdy. Trump şertnamany “ajaýyp” diýip häsiýetlendirse-de, ABŞ-a wekilçilik etmek üçin gol çekişlik dabarasyna wise-prezident JD Wans, ýörite wekil Stiw Witkoff we öňki baş geňeşçi Jared Kuşneriň gatnaşyp biljekdigini aýtdy. Şeýle hem şertnamadan soň Hormuz bogazynyň açyljakdygyny we Hark adasyndaky operasiýanyň ýatyrylandygyny habar berdi. Şeýle hem, Trump Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmagynyň öňüni alar diýdi. Bu şertnamanyň soňky jikme-jiklikleriniň ABŞ, Ysraýyl, Saud Arabystany, Birleşen Arap Emirlikleri, Katar, Türkiýe, Päkistan, Bahreýn, Kuweýt, Iordaniýa, Müsür we beýleki degişli ýurtlar tarapyndan bahalandyrylandygyny we tassyklandygyny aýtdy. Gol çekişlik dabarasynyň wagty we ýeri gysga wagtda yglan ediljekdigini aýtdy.

Eýrandan gelen reaksiýalar

Beýleki tarapdan, Eýranyň Daşary işler ministrligi Trumpyň şertnama barada aýdan sözleriniň spekulýasiýa we entek gutarnykly däl meseläni görkezýändigini aýtdy. Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ysmaýyl Bekaýi Eýranyň entek gutarnykly karara gelmändigini aýtdy. ABŞ-nyň Bahreýndäki, Iordaniýadaky we Kuweýtdäki käbir bazalary Eýrandan raketa hüjümlerini nyşana aldy. Eýran goşuny Hormuz bogazyny ähli gämi geçelgelerine ýapandygyny we bu bogazyň ýakynlaşmagyna “duşman bilen hyzmatdaşlyk” hökmünde garaljakdygyny mälim etdi.

Türkiýanyň roly we Erdoganyň goşandy

Trump bu möhüm sebitdäki ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen duşuşandygyny, şol bir wagtyň özünde-de Türkiýe möhüm rol oýnandygyny aýtdy. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň bu işe uly goşant goşandygyny mälim eden Trump, Hormuz bogazynyň şu hepdäniň ahyrynda açylmagynyň mümkindigini aýtdy. Ahyrynda Gwineýa-Bissau baýdakly “Jalveer” gämisine hüjüm edendigini tassyklady. CENTCOM gäminiň Oman aýlagyndan Eýranyň nebitini daşamaga synanyşýandygyny we şonuň üçin gabawy bozandygyny mälim etdi. Bu, ABŞ-nyň güýçleriniň Aýlagda şu hepde uran üçünji gämisi boldy. Öňki hüjümler Marivex we Settebello gämilerinde-de amala aşyryldy. Mundan başga-da, 10-njy iýunda ABŞ-nyň Oman kenaryndan urlan we hindi ekipa .y bolan tanker MT Settebello tankerinde 3 deňizçiniň ölendigi habar berildi. Hindistan ABŞ-nyň Nýu-Delidäki ilçisine bellik berdi. 12-nji kanal telewideniýesi, premýer-ministr Benýamin Netanýahunyň çäklendirilen howpsuzlyk ministrligi tarapyndan Trumpyň aýdanlary barada habar alandygyny habar berdi. ediedioth Ahronot gazet Netanýahunyň ýakyn wagtda Trump bilen telefon arkaly gürleşjekdigini habar berdi. Netanýahunyň öz ýurdunyň bähbitlerini agressiw goraýan liderdigini aýdan Wans, Trumpyň hem öz bähbitleri barada aýdyňdygyny aýtdy. Wans, Netanýahunyň ABŞ bilen Eýran meselesine bolan garaýşynda käbir ýalňyşlyklaryň bardygyny boýun aldy, ýöne jikme-jiklik bermekden saklandy.

Sözüniň ahyrynda Trump Eýran bilen baglaşylan şertnamanyň sebitdäki dartgynlygy azaltmak üçin oňyn ädimdigini we ädimdigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, Eýranyň we beýleki sebit ýurtlarynyň reaksiýalary bu prosesiň nähili üstünlikli boljakdygyny görkezer.