Түркия Улуу Улуттук Жыйынынын Төрагасы Куртулмуш: Түркиянын Европа үчүн стратегиялык ролу

Түркия Улуу Улуттук Жыйынынын (TBMM) спикери Нуман Куртулмуш, Финляндияга болгон сапарында маанилүү билдирүүлөрдү жасады. Хельсинкиде өткөрүлгөн «Өзгөрүлүп жаткан дүйнөдө Түркия: өнөктөш, тең салмактуу, стратегиялык актер» аттуу конференцияда сөз сүйлөгөн Куртулмуш Түркиянын Европанын келечеги үчүн маанисине басым жасады. Конференцияны Финляндия Парламентинин (Эдускунта) төрагасы Жусси Халла-Ахо жана Финляндия-Түркия Парламенттер аралык достук тобу өткөрдү.

Түркия-Финляндия карым-катнаштарынын тарыхы жана келечеги

Куртулмуш Финляндияга болгон расмий сапарынын эки өлкөнүн ортосундагы карым-катнаштардын күчөшүнө салым кошоруна үмүттөнөрүн билдирди. Түркия менен Финляндиянын ортосундагы тарыхый байланыштарга көңүл бурган Куртулмуш, аралыктар алыс болсо да, эки өлкөнүн калкынын ортосунда күчтүү эмоционалдык байланыштар бар экенин айтты. Түркия менен Финляндиянын өзгөчө кагылышууларды чечүү жана сүйлөшүү процесстеринде орток мамилелерин баса белгиледи.

Финляндиянын 2023-жылы НАТОго мүчө болушу менен эки өлкөнүн ортосунда жаңы өнөктөштүктүн пайдубалы түзүлгөнүн белгилеген Куртулмуш, эки өлкөнүн ортосундагы дипломатиялык карым-катнаштардын 100 жылдыгына атайын уюштурулган иш-чаралардын 2024-жылы дагы бекемделерин белгиледи. Жогорку технология, улуттук коргонуу өнөр жайы жана билим берүү сыяктуу тармактарда кызматташтыктын маанисине токтолуп, бул багыттардагы кызматташтыктын дагы да күчтөнүшүнө үмүттөнөрүн билдирди.

Глобалдык көйгөйлөр жана Түркиянын ролу

Куртулмуш дүйнөдө башынан өткөргөн кризистерге да көңүл буруп, иммигрант көйгөйү, глобалдык жылуулук жана ачарчылык сыяктуу маселелердин ар бир аймакка таасирин тийгизгенин айтты. Ал бул көйгөйлөрдү чечүү үчүн дүйнөлүк кызматташтык зарыл экенин баса белгиледи. Орусиянын Украинага басып кириши менен башталган жана Европа континентине таасир эткен коопсуздук маселелерине да токтолуп, эл аралык системанын мындай кризистердин алдын алууда жетишсиз экенин белгиледи.

Куртулмуш Бириккен Улуттар Уюмунун эффективдүүлүгүн жоготкондугун жана бул абалдын эл аралык кагылышуулардын чечилишинде олуттуу кыйынчылыктарды жаратканын белгиледи. Орусиянын Украинадагы экспансиячыл саясаттары менен Израилдин Газадагы кыргындарына БУУнун тоскоол боло албаганын белгиледи.

Европанын коопсуздук саясаттары жана Түркиянын Европа Биримдиги карым-катнаштары

Европа континенти башынан кечирип жаткан коогалаңдуу мезгилге баа берген Куртулмуш, Европанын коопсуздук кризисинин ачыкка чыкканын айтты. Ал НАТО европалык коопсуздукту жетиштуу эффективдуу коргоону камсыз кыла албайт деп билдирди. Финляндия жана Швециянын НАТОго кириши менен альянстын күчөгөнүн белгилеген Куртулмуш, НАТОнун жаңы стратегияларды иштеп чыгуусу керектигин баса белгиледи.

Куртулмуш Түркиянын Европа Биримдиги менен болгон карым-катнаштарынын стратегиялык мааниге ээ экенин жана Түркиянын ЕБге толук мүчө болуу перспективасына ээ экенин дагы бир жолу баса белгиледи. Бирок Евробиримдиктин ичинде Түркияга каршы бейкалыс жана басмырлоочу саясаттар бар экенине көңүл бурду. Ал Түркиянын Европа үчүн жүк эмес, тескерисинче, Европанын келечеги үчүн байлык экенин айтты.

Түркиянын дипломатия жана тынчтык аракеттери

Түркиянын оор географиялык абалына карабастан аймактык жана глобалдык маселелердин чечилишинде дипломатия жана тынчтык сүйлөшүүлөрүнө басым жасаганын белгилеген Куртулмуш Түркиянын ортомчулук ролуна да токтолду. Түштүк Кавказдагы кырдаалга байланыштуу ал Азербайжан менен Армениянын ортосунда жетишилген келишим аймактагы тынчтык үчүн маанилүү кадам экенин белгиледи. Террор менен күрөшүүдө Түркиянын чечкиндүүлүгүн баса белгилеген Куртулмуш, террорсуз Түркия максатына карай аракеттердин уланып жатканын белгилеп, Түркия Улуу Улуттук Парламентинде түзүлгөн Улуттук тилектештик, бир туугандык жана демократия комиссиясынын иш-аракеттерине токтолду. Түркияда демократиялык стандарттардын көтөрүлүшү жана бардык жарандардын бирдей укукка ээ болушу керектигин айтты.

Келечектин глобалдык динамикасы жана Түркиянын стратегиялык ролу

Куртулмуш дүйнөнүн жаңы көп полярдуулук дооруна киргенин жана Түркиянын бул процессте маанилүү актер катары катыша турганын айтты. Түркиянын геостратегиялык жайгашуусу жана экономикалык потенциалы менен аймактык да, глобалдык тең салмактуулукка да таасир бере аларын айтты. Түркиянын тынчтык перспективасын өнүктүрүү менен эл аралык достукту арттыруу максатында иш-аракет кылганын жарыялады.

Сүйлөөсүнөн кийин катышуучулардын суроолоруна жооп берген Куртулмуш Түркиянын эл аралык аренада тынчтык жана кызматташтыкка берилгендигин дагы бир жолу ырастады.