AB Adalet Divanı Kararı Türkiye'de Basın Haklarını Nasıl Etkileyebilir?

Avrupa Birliği (AB) Adalet Divanı, dijital platformların haber içeriklerini kullanımı karşılığında yayıncılarla müzakere etmesini öngören İtalyan modelinin hukuka uygunluğunu büyük ölçüde kabul etti. Bu kararın, benzer tartışmaların yaşandığı Türkiye üzerinde de etkili olabileceği değerlendiriliyor.

İtalya'nın Modeli ve AB Adalet Divanı Kararı

İtalya'nın İletişim Düzenleme Kurumu (AGCOM), dijital platformlardan ve sosyal ağlardan yerel basın yayın kuruluşlarının içeriklerini kullanmaları karşılığında adil tazminat ödemelerini zorunlu kıldı. Böylece, Meta, Facebook ve Instagram gibi platformlar, paylaşılan basın içerikleri için yayıncılara telif hakkı veya adil tazminat ödemekle yükümlü hale geldi.

Ancak Meta, bu düzenlemeye itiraz etti ve İtalyan kurumlarının telif ödemelerini dayatma yetkisine sahip olmadığını ileri sürerek düzenlemenin iptali için Lazio Bölge İdare Mahkemesine başvurdu. Mahkeme, davayı durdurup AB Adalet Divanına başvurarak belirli hakların dijital ortamda uygulanabilirliğini sorguladı.

AB'nin Hukuki Çerçevesi ve İtalya'nın Uygulaması

AB Adalet Divanı, 12 Mayıs'ta İtalya'nın kurduğu sistemin AB hukukuna genel olarak uygun olduğuna karar verdi. Ancak, bazı sınırlar çizdi. Kararda, AB'nin Dijital Tek Pazarda Telif Hakları Direktifi'nin yayıncılara içerik kullanımına izin verme veya tamamen reddetme hakkı tanıdığı, ancak üye devletlerin bunu otomatik bir ücret hakkına dönüştüremeyeceği belirtildi.

Devletlerin, bedel belirleme sistemleri kurabileceği ve yayıncıların platformlarla pazarlıkta zayıf kalmaması için müzakere kuralları ve hakemlik mekanizmaları oluşturulabileceği kaydedildi. Bu süreçte, platformların yayıncılarla müzakere etmesi ve içeriklerin görünürlüğünü düşürmemesi gerektiği vurgulandı.

Türkiye'de Basın Hakları Üzerindeki Etkileri

Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Doktor Öğretim Üyesi Furkan Akıncı, AB Adalet Divanının kararının Türkiye'deki basın hakları tartışmalarını etkileyebileceğini belirtti. Türkiye'de, sosyal medya uygulamalarının haber sitelerinin tıklanma oranlarını düşürdüğü ve elde edilen gelirin yayıncı kuruluşlarla paylaşılmadığına dikkat çekti.

Akıncı, haberlerin telif koruması altında olmaması gerektiğini, ancak bu durumun haberi üreten ajansların gelir kaybına yol açtığını ifade etti. Bazı ülkelerin, haberlerin çevrim içi ortamlarda korunması için önlemler aldığını ve AB'nin bu konuda önemli bir örnek sunduğunu belirtti.

Türkiye İçin Olası Senaryolar ve Riskler

AB'de olmadığımız için bu karar Türkiye için doğrudan bağlayıcı değil, ancak AB müktesebatına yakın bir uygulama olduğu için Türkiye'de de benzer düzenlemelerin kabul edilme olasılığını artırıyor. Akıncı, bu tür uygulamaların Türkiye'de kabul görmesi halinde Google ve Meta'nın Türkiye pazarından çekilme riskini de göz önünde bulundurmak gerektiğini ifade etti.

Sonuç olarak, AB Adalet Divanının kararının Türkiye'de basın hakları konusunda yeni tartışmalar başlatabileceği ve dijital platformlarla yayıncılar arasında daha dengeli bir ilişkinin kurulmasına yardımcı olabileceği değerlendiriliyor.