ABD ve İsrail'in İran'la Çatışması Dördüncü Haftasında Küresel Enerji Piyasalarını Sarsıyor

27 Mart günü, Brent petrolün varil fiyatı 27 Şubat'a göre yüzde 45,3 artarak 105,32 dolara ulaştı.

Hürmüz Boğazı'ndaki Durum Kaygı Yaratıyor

Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerdeki aksaklıkların devam etmesi ve enerji arzıyla ilgili endişeler, petrol fiyatlarını yükseltmeye devam ediyor.

27 Şubat-27 Mart tarihleri arasında İran ve ABD-İsrail arasında artan askeri gerilim nedeniyle deniz güvenliği sorunları yaşandı.

İran'ın bölgedeki tanker geçişlerini kısıtlaması, boğazdan geçen gemi sayısını ciddi şekilde azalttı ve birçok petrol tankeri geçiş için beklemek durumunda kaldı.

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin gerçekleştiği bu stratejik noktadaki aksama, küresel enerji piyasalarını etkiledi. Bazı tankerler alternatif yollar veya "gölge filo" olarak adlandırılan farklı bayraklı gemilerle geçiş yapmayı denedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'a yönelik askeri operasyonların "birkaç hafta içinde" sonlanmasını beklediklerini ve Washington'un hedeflerine "kara birlikleri olmadan" ulaşabileceğini ifade etti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise enerji fiyatlarını düşürmek için çok fazla "yanlış bilgi" yayıldığını, piyasaların artık bu tür haberlere karşı duyarsız hale geldiğini belirterek, gerçek fiyatların er ya da geç ortaya çıkacağını savundu.

Saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart'ta, jeopolitik endişelerle Brent petrol 82,37 dolara kadar yükselip günü 77,74 dolardan kapattı. Önceki kapanışa göre yüzde 7,26 artan Brent petrolün varil fiyatı, 17 Mart 2022'den bu yana en yüksek günlük artışı kaydetti.

Sonraki günlerde, Hürmüz Boğazı'na yönelik tehditlerin tedarik kesintisi endişelerini artırmasıyla petrol fiyatları 78-86 dolar bandında işlem görmeye devam etti.

İran'ın bölgedeki ABD üslerini ve enerji tesislerini hedef alan saldırıları, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya alması, önde gelen tanker ve konteyner şirketlerinin geçişleri durdurması ve bazı üreticilerin güvenlik endişeleri nedeniyle üretimlerini kısmaları, piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi.

Artan fiyatlar karşısında ABD, Hint rafinerilerinin Rus petrolü almasına geçici bir muafiyet tanısa da Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart'ta 94,64 dolara kadar çıktı ve ikinci haftada keskin dalgalanmalar sürdü.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, 9 Mart'ta önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara yükselerek 29 Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü.

Enerji Krizi Ülkeleri Yeni Önlemler Almaya Zorluyor

Petrol sahaları ve LNG terminallerinde oluşan hasar ve boğazdaki aksaklıklar, küresel enerji tedarikinde büyük aksaklıklara yol açtı.

Irak Petrol Bakanlığı, savaşın dayattığı mevcut durum nedeniyle ülkedeki petrol faaliyetleri ve projelerin büyük ölçüde durduğunu açıkladı.

Katar Enerji Bakanı Saad bin Şeride el-Kaabi, füze saldırıları sonucunda Ras Laffan Sanayi Şehri'nde meydana gelen hasarın Katar'ın Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ihracat kapasitesini yüzde 17 azalttığını ve bunun yıllık gelirde 20 milyar dolar kayba neden olduğunu belirtti.

27 Mart'ta Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak'ın 1 Nisan'dan itibaren benzin ihracatının yasaklanması talimatı verdiği bildirildi.

Rusya, iç piyasadaki istikrarı korumak için zaman zaman çeşitli akaryakıt türlerine ihracat yasağı uyguluyor. Dünyanın en büyük petrol ürünleri üreticilerinden Rusya'nın geçen yıl yaklaşık 5 milyon ton benzin ürettiği tahmin ediliyor.

İngiltere'de akaryakıt fiyatlarındaki artış devam ederken, küresel çapta yaşanan arz aksaklıkları ve artan talep nedeniyle bazı akaryakıt istasyonlarında "geçici tedarik kısıtı" yaşandığı belirtiliyor.

Portekiz hükümeti, akaryakıt indirimine süresiz devam kararı aldı. Fransa, yakıt fiyatlarındaki artıştan etkilenen sektörlere 70 milyon avro yardım paketi açıkladı. İspanya Meclisi, küresel enerji ve ekonomik krize karşı alınan önlemleri onayladı.

Norveç Parlamentosu'nun benzin ve dizel vergilerini düşürmesine hükümetten tepki geldi. Hindistan hükümeti, Orta Doğu'daki gerilim nedeniyle benzin ve mazot vergisini düşürdü.

Bu arada Dünya Bankası Grubu, Orta Doğu'daki çatışmanın yol açtığı krizde ülkelere yardımcı olmak için hızla harekete geçildiğini, hükümetleri, firmaları ve hanehalklarını desteklemek için ellerindeki tüm araçları kullanacaklarını bildirdi.

Gaz Fiyatları Jeopolitik Risklerden Etkileniyor

Bölgede sevkiyatların sekteye uğraması nedeniyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasaları da bu süreçten etkilendi.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar, Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etti. Bu durum, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir riske yol açtı.

Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin şekilde arttı. Bölgenin en derin ve likit ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF'de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi.

Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat'ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanırken, saldırıların ardından piyasaların açıldığı 2 Mart'ta günü yüzde 39 artışla 44,5 avrodan tamamladı.

Yukarı yönlü eğilim sürdü. Artan arz güvenliği endişeleriyle 9 Mart'ta 56,4 avroya kadar yükselen kontrat, saldırıların başlamasından bu yana görülen en yüksek kapanış seviyesini gördü.

Saldırılardan iki hafta sonra, Avrupa doğal gaz fiyatları saldırı öncesi seviyelere kıyasla yüzde 57 artışla haftayı 50,1 avrodan tamamladı.

Yeni saldırılar ve LNG arz riski nedeniyle kontratlar 27 Mart'ta, savaş öncesi megavatsaat başına 31,9 avrodan yaklaşık yüzde 70 artışla megavatsaat başına 54,17 avro seviyesinden işlem gördü.

Kömür Fiyatları 4 Haftada Yüzde 13'ten Fazla Arttı

Kömür piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Elektrik üretiminde gaz yerine kömür kullanıldığı için fiyatlar yükseldi.

Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat'ta ton başına 118,5 dolar iken 2 Mart'ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi. Söz konusu kontrat, 9 Mart'ta 143,8 dolara kadar çıkarak, saldırıların başlamasından sonraki en yüksek kapanışı yaptı.

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ve İran'ın misillemelerinde dört hafta geride kalırken, kömür fiyatları saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,8 artışla haftayı 134,9 dolardan tamamladı.