Afrika'nın 150 Milyar Dolarlık Enerji Hamlesi: Türkiye İçin Yeni Fırsatlar

Afrika kıtası, nüfusunun önemli bir bölümünün elektrik erişiminden yoksun olduğu bir dönemden geçerken, enerji altyapısı yatırımları ve finansmanı konusunda büyük bir hareketlilik içine girmiş durumda. Özellikle güneş enerjisi gibi yenilenebilir kaynaklara olan ilgi artıyor.

Güney Afrika'nın Cape Town kentinde geçen hafta düzenlenen Enerji İndaba Zirvesi, kıtanın enerjiye dair yeni stratejilerini ve çözüm önerilerini dünya gündemine taşırken, küresel yatırımcıların ilgisini de Afrika'nın enerji pazarına çekmeyi başardı.

2026 yılı itibarıyla, Afrika Birliği ve uluslararası finans kuruluşlarının geniş çaplı girişimleriyle, kıtanın ekonomik geleceğine yön verecek yeni bir döneme giriliyor.

AFRİKA'DA ENERJİ PAZARININ MEVCUT DURUMU

Enerji kaynakları açısından zengin olan Afrika kıtası, yapısal sorunlar ve yetersiz finansman nedeniyle derin bir enerji kriziyle karşı karşıya.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2026 itibarıyla Afrika'da yaklaşık 570 milyon kişi elektriğe erişemeyecek.

Sektör uzmanları, herkesin elektriğe erişimini sağlamak için gerekli finansmanın yetersiz olduğunu ve mevcut projelerin büyük ölçüde kamu kaynaklarına bağımlı olduğunu belirtiyor.

Afrika'daki enerji yatırımlarının çoğu, Güney Afrika, Nijerya, Senegal, Kenya, Angola ve Mozambik gibi 6 ülkede yoğunlaşıyor, bu da kıtanın diğer bölgelerinde enerji altyapısını modernize etme çabalarını engelliyor.

150 MİLYAR DOLARLIK DEV YATIRIM HEDEFİ

Afrika Birliği Kalkınma Ajansı (AUDA-NEPAD) tarafından koordine edilen 'On Yıllık Afrika Enerji Altyapı Yatırım Planı', 2035 yılına kadar kıtanın sanayileşme ve bölgesel entegrasyon hedeflerine hizmet edecek devasa bir enerji şebekesi oluşturmayı amaçlıyor.

Bu planla, Afrika'nın beş bölgesindeki enerji havuzları tamamen entegre edilerek, 1 milyar 300 milyon kişiyi kapsayan ve dünyanın en büyük serbest enerji pazarı haline gelmesi beklenen 'Afrika Tek Elektrik Pazarı' (AfSEM) Projesi'nin hayata geçirilmesi hedefleniyor.

IEA ve AUDA-NEPAD raporlarına göre, bu hedefe ulaşmak için önümüzdeki 10 yıl içinde toplam 150 milyar dolarlık bir yatırım gerekiyor. Bu bütçenin 70 milyar doları şebeke genişletmelerine, 50 milyar doları mini şebekelerin kurulmasına ve 30 milyar doları da güneş enerji sistemlerine ayrılacak.

Bu yatırımın finansmanında, Afrika Kalkınma Bankası ve Dünya Bankası tarafından başlatılan ve 2030 yılına kadar bölgede 300 milyon kişiye elektrik sağlamayı hedefleyen 'Misyon 300' Projesi önemli bir rol oynuyor.

Dünya Bankası'nın bu proje için 50 milyar dolardan fazla kaynak ayırdığını açıklamasının ardından, Afrika Kalkınma Bankası ve diğer uluslararası kuruluşların da katkılarıyla 'Misyon 300' Projesi, kıtanın enerji yatırım finansmanı açısından devrim niteliğinde.

GÜNEŞ ENERJİSİNDE AFRİKA ATAĞI

Küresel Güneş Enerjisi Konseyi'nin 2026 tarihli 'Afrika Güneş Enerjisi Pazarı Görünümü' raporuna göre, dünyanın en iyi güneş enerjisi kaynaklarının yüzde 60'ına sahip olan Afrika'da bu alana olan talep hızla artıyor.

Yaklaşık 4,5 gigavatlık yeni kurulumla, 2025 yılında güneş enerjisi kapasitesi bir önceki yıla göre yüzde 54 artarak en yüksek seviyeye ulaşmış durumda.

Bu alanda geçen yıl 1,6 gigavatlık yeni kurulumla Güney Afrika lider konumdayken, toplamda 8 Afrika ülkesi 100 megavatın üzerinde üretim gerçekleştiriyor. Kıtanın 2029 yılına kadar 33 gigavatlık yeni kapasite eklemesi bekleniyor.

Güney Afrika Fotovoltaik Sanayi Birliği (SAPVIA) Üst Yöneticisi (CEO) Rethabile Malemu, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Afrika'da güneş enerjisinde büyük projelerden ziyade bağımsız 'küçük şebeke' projelerinin yaygınlaştığını belirtti.

Malemu, bu küçük şebekelerin hızlı devreye girmesi ve hızlı nakit akışı sağlaması nedeniyle yatırımcılar için cazip olduğunu; ayrıca tüketicilere 'kullandıkça öde' gibi esnek ödeme sistemleri sunarak elektrik erişimini kolaylaştırdığını söyledi.

YERELLEŞME VE STRATEJİK ORTAKLIK İHTİYACI

Güney Afrika Bağımsız Güç Üreticileri Ofisi (IPP) Yöneticisi Tshivina Magoro, yeni enerji ihalelerinde yerel katkının en az teknolojik yeterlilik kadar önemli olacağını vurguladı.

Magoro, uluslararası yatırımcıların sadece ekipman tedarikçisi olmanın ötesine geçerek, yerel istihdam ve teknoloji transferini de içeren 'stratejik ortaklık' modelleriyle işbirliği yapmaları gerektiğini belirtti.

Kamu ihalelerinde fiyat kriterinin yüzde 70, yerli içerik ve istihdamın ise yüzde 30 ağırlığa sahip olduğuna dikkat çeken Magoro, gelecekteki ihalelerde enerjiyi sadece üreten değil, depolayarak şebekeye dengeli veren yatırımcılara öncelik vereceklerini ifade etti.

Bu yerelleşme stratejisi, Çin firmalarının hakim olduğu pazara Türk firmalarının yerel ortaklıklar yoluyla girme şansı sunması açısından önem taşıyor.

Güney Afrika merkezli enerji ekipmanları firması ACTOM'un Üst Yöneticisi (CEO) Sy Gourrah, Türk firmalarıyla teknoloji ortaklığı ve transferine açık olduklarını ifade etti.

Gourrah, özellikle batarya depolama sistemleri, invertörler ve büyük ölçekli transformatörler gibi alanlarda işbirliği imkanlarını değerlendirdiklerini söyledi.

Türk firmalarıyla işbirliği konusunda büyük potansiyel gördüklerini belirten Gourrah, 'Bu, yalnızca invertörler ve bataryalarla sınırlı değil. Büyük ölçekli, örneğin 500 megavat amperlik transformatörlerde de ortaklık ve teknoloji transferi imkanlarına bakıyoruz.' dedi.