Anayasa Mahkemesi'nden Engelli Vergi İstisnası Davasında Hak İhlali Kararı

Anayasa Mahkemesi, 18 Haziran 2026 tarihinde aldığı 2021/42538 numaralı karar ile engelli sağlık kurulu raporunun arşiv kayıtlarında bulunamaması gerekçesiyle vergi istisnası reddedilen Emine Baykara’nın başvurusunu karara bağladı. Mahkeme, başvurucunun engellilik durumunu kanıtlamak için sunduğu sonraki tarihli raporların dikkate alınmamasını ve vergi dairesi tarafından tahakkuk ettirilen cezalı vergilerin iptali talebinin reddedilmesini, adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirdi.

Emine Baykara, 22 Haziran 2016 tarihinde Siirt Devlet Hastanesi'nden aldığı %90 engellilik oranlı raporla özel tüketim vergisi istisnasından yararlanarak araç satın almıştı. Ancak Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün 2019 yılında yaptığı teyit talebinde, hastane arşivinde raporun bulunamadığı bildirilince başvurucu hakkında vergi ziyaı cezalı ÖTV, KDV ve MTV tahakkuk ettirilmişti. Başvurucu, aynı hastaneden 8 Mayıs 2019 tarihinde aldığı ve engel oranını %91 olarak belirleyen yeni bir raporu mahkemeye sunmasına rağmen, yerel mahkemeler bu raporun geçmişe etkili ikame edilemeyeceği gerekçesiyle davaları reddetmişti.

Bireysel başvuru süreci, vergi mahkemelerinin delil değerlendirmesindeki farklılıkları ve başvurucunun engellilik durumunun somut belgelerle sabit olmasına rağmen arşiv eksikliği nedeniyle cezalandırılmasını konu alıyor. Anayasa Mahkemesi, benzer bir raporun farklı bir mahkeme tarafından kabul edilerek MTV davasında başvurucu lehine sonuçlandığına dikkat çekerek, yargılamanın hakkaniyetinin zedelendiği sonucuna vardı. İhlalin sonuçlarının giderilmesi için dosya, yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır Vergi Mahkemesi'ne gönderildi.

Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvurular, kesinleşmiş mahkeme kararlarında temel hakların ihlal edildiği iddiasıyla gerçekleştirilen bir denetim mekanizmasıdır. İhlal kararı verilmesi durumunda, ilgili mahkeme dosyayı yeniden ele alarak Anayasa Mahkemesi'nin belirlediği gerekçeler doğrultusunda yeni bir hüküm kurmakla yükümlüdür.

Ne değişti?

• Anayasa Mahkemesi, arşivde bulunamayan ancak sonradan alınan benzer teşhisli raporların delil niteliğini kabul etti.
• Mahkemenin, "geçmişe etkili ikame edilemez" yorumunun öngörülemez olduğuna ve hakkaniyeti zedelediğine karar verildi.
• Diyarbakır Vergi Mahkemesi'nin verdiği ret kararları, yeniden yargılama yoluyla tekrar değerlendirilecek.

Kimleri ilgilendiriyor?

Bu karar, engellilik nedeniyle vergi istisnasından yararlanan ancak sağlık raporlarının teyidi sürecinde idari veya teknik aksaklıklar yaşayan tüm vergi mükelleflerini ve benzer uyuşmazlıklarla karşılaşan vatandaşları ilgilendirmektedir.

Yürürlük

Karar, 18 Haziran 2026 tarihinde oybirliğiyle alınmış olup, ilgili yargı mercileri için yeniden yargılama süreci başlamıştır.

Çıkarılacak sonuç

Bu karar, idari kayıt sistemlerinde yaşanan teknik eksikliklerin veya arşiv hatalarının faturasının vatandaşa kesilemeyeceğini ortaya koymaktadır. Mahkemelerin, engellilik gibi somut sağlık durumlarını ilgilendiren konularda, şekli eksiklikleri esasın önüne koyarak adil yargılanma hakkını zedelememesi gerektiği vurgulanmıştır.

Ayrıca, aynı sağlık durumuna ilişkin farklı mahkemelerin çelişkili kararlar vermesinin hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmadığı görülmektedir. Anayasa Mahkemesi, delil değerlendirmesinde "açık keyfilik" bulunması durumunda, yargılamanın sonucuna müdahale etme yetkisini kullanarak temel hakları koruma altına almıştır.

Muhtemel etkiler

Kararın, benzer şekilde arşiv kayıtlarına ulaşılamadığı için vergi cezası ile karşı karşıya kalan mükellefler için emsal teşkil etmesi beklenmektedir. Vergi daireleri ve yerel mahkemelerin, engelli raporlarının teyidi süreçlerinde daha esnek ve hakkaniyete uygun bir yaklaşım benimsemesi muhtemeldir.

Aynı zamanda, sağlık raporlarının dijitalleşmesi ve arşivlenmesi konusunda ilgili hastaneler ve kamu kurumları üzerinde daha titiz bir idari denetim süreci başlatılabilir. Bu durum, gelecekte benzer mağduriyetlerin yaşanmasını önleyici bir etki yaratabilir.