Maýyp salgytdan boşatmak meselesinde konstitusiýa kazyýetiniň karary

2026/42538 belgili karar bilen 2026-njy ýylyň 18-nji iýunynda kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti maýyp saglyk geňeşiniň hasabatyny arhiw ýazgylarynda tapyp bolmajakdygy sebäpli salgytdan boşadylan Emine Baýkaranyň arzasy barada karar berdi. Kazyýet, arza berijiniň maýyplyk ýagdaýyny subut etmek üçin iberen indiki hasabatlaryna we salgyt gullugy tarapyndan hasaplanan jerime salgytlaryny ýatyrmak baradaky haýyşynyň ret edilmegine adalatly kazyýet hukugynyň çäginde adalatly kazyýet hukugynyň bozulmagy hökmünde baha berdi.

Emine Baýkara, 2016-njy ýylyň 22-nji iýunynda Siirt döwlet hassahanasyndan alan 90% maýyplyk derejesi hasabaty bilen ýörite sarp salgyt ýeňilliklerinden peýdalanyp, ulag satyn aldy. Şeýle-de bolsa, salgyt gullugynyň müdirligi tarapyndan tassyklanan haýyşda, hasabatyň hassahananyň arhiwinde, SCT, goşulan baha üçin salgydyň we MTV salgyt ýitgileriniň hasaplanylýandygy habar berildi. Arza beriji, maýyplygyň derejesini 91% diýip kesgitleýän 2019-njy ýylyň 8-nji maýynda şol bir hassahanadan alnan täze hasabaty kazyýete tabşyran-da bolsa, ýerli kazyýetler bu hasabatyň yza çekilen täsir bilen çalşyp bolmajakdygy sebäpli kazyýet işlerini ret etdiler.

Aýry-aýry anketa salgyt kazyýetleriniň subutnamalara baha bermegindäki tapawutlar we arhiwiň ýoklugy sebäpli arza berijiniň jezasy, resminamalary bilen subut edilendigine garamazdan. Konstitusiýa kazyýeti, şuňa meňzeş hasabatyň başga kazyýet tarapyndan kabul edilendigini we MTV işinde arza berijiniň peýdasyna netijä gelendigini belläp, kazyýet adalatynyň zaýalanandygyny aýtdy. Düzgüniň netijelerini ýok etmek üçin faýl gaýtadan garamak üçin Diýarbakyr salgyt kazyýetine iberildi.

Konstitusiýa kazyýetine aýry-aýry arzalar kazyýetiň soňky kararlarynda esasy hukuklaryň bozulandygy öňe sürülýän gözegçilik mehanizmidir. Düzgün bozulan halatynda degişli kazyýet faýly täzeden gözden geçirmeli we Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan kesgitlenen sebäplere laýyklykda täze karar bermeli.

Näme üýtgedi?

• Konstitusiýa kazyýeti arhiwde tapylmaýan, ýöne soňra kabul edilen şuňa meňzeş diagnozlar bilen tassyklanan subutnamalary kabul etdi.

  Kime degişlidir?

  Bu karar maýyplygy sebäpli salgytdan boşadylýan ähli salgyt töleýjilere, saglyk hasabatlaryny tassyklamak işinde administratiw ýa-da tehniki kynçylyklara we şuňa meňzeş jedellere duçar bolan raýatlara degişlidir.

  täsirlilik

  Karar 2026-njy ýylyň 18-nji iýunynda biragyzdan kabul edildi we degişli kazyýet edaralary üçin gaýtadan kazyýet işi başlandy.

  Netije

  Bu karar raýatlara tehniki kemçilikler ýa-da administratiw ýazgy ulgamlaryndaky arhiw ýalňyşlyklary üçin töleg tölenip bilinmejekdigini görkezýär. Kazyýetleriň maýyplyk ýaly anyk saglyk ýagdaýlary bilen baglanyşykly meselelerde resmi kemçilikleri öňe sürmek bilen adalatly kazyýet hukugyny bozmaly däldigi nygtaldy.

  Mundan başga-da, dürli kazyýetleriň şol bir saglyk ýagdaýy baradaky gapma-garşy kararlary kanuny howpsuzlyk ýörelgesine laýyk gelmeýän ýaly. Konstitusiýa kazyýeti, subutnamalara baha bermekde "aç-açan eden-etdilik" ýüze çykan halatynda kazyýet işiniň netijelerine gatyşmak hukugyny ulanmak bilen esasy hukuklary gorady.

  Mümkin täsirler

  Bu karar, arhiw ýazgylaryna girip bilmedikleri üçin salgyt jerimeleri bilen ýüzbe-ýüz bolýan salgyt töleýjiler üçin görelde bolar diýlip garaşylýar. Salgyt bölümleriniň we ýerli kazyýetleriň maýyplyk hasabatlaryny barlamak işlerine has çeýe we adalatly çemeleşmegi ähtimal.

  Şol bir wagtyň özünde, degişli hassahanalarda we döwlet edaralarynda saglyk hasabatlarynyň sanlaşdyrylmagy we arhiwlenmegi bilen baglanyşykly has berk administratiw gözegçilik prosesi başlap biler. Bu ýagdaý geljekde şuňa meňzeş nägilelikleriň öňüni alyp biler.