Anayasa Mahkemesi'nden 15 Temmuz Darbe Girişimi Davasında "Gerekçeli Karar" Kararı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 5 Mart 2026 tarihinde aldığı kararla, 15 Temmuz darbe girişimi sırasında Denizli 11. Komando Tugayı'nda görevli olan ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçuna yardım etmekten 13 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırılan M.Y.'nin bireysel başvurusunu sonuçlandırdı. Başvurucu, yargılama sürecinde lehine olan bilirkişi raporlarının dikkate alınmadığını ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini öne sürerek adil yargılanma hakkının çiğnendiğini iddia etmişti.

Dava süreci, Denizli 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin başvurucu hakkında verdiği beraat kararının Yargıtay tarafından bozulması ve ardından yapılan yeniden yargılamada mahkûmiyet hükmü kurulmasıyla gelişti. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, başvurucunun darbe girişimine ilişkin haberleri öğrenmiş olmasına rağmen birliğin intikaline devam etmesini ve rütbesi gereği sorumluluklarını göz önünde bulundurarak, mahkûmiyet kararını yerinde bulmuştu. Anayasa Mahkemesi ise yapılan inceleme neticesinde, Yargıtay'ın itiraz incelemesinde başvurucunun iddialarını olgusal bağlamlarıyla değerlendirdiğini ve kararın yeterli gerekçeye dayandığını belirterek ihlal olmadığına karar verdi.

Yargılamanın bir bütün olarak değerlendirildiği bu süreçte, Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin sunduğu gerekçelerin adil yargılanma hakkı kapsamındaki standartları karşıladığını vurguladı. Başvurucunun tarafsız mahkemede yargılanma hakkına ilişkin iddiaları ise, kanun yolu incelemesine katılan üyelerin nesnel tarafsızlığı bozmadığı gerekçesiyle açıkça dayanaktan yoksun bulunarak reddedildi.

Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvurular, kesinleşmiş yargı kararlarının temel haklar açısından denetlenmesini sağlayan bir mekanizmadır. Bu tür başvurularda mahkeme, sadece usul ve temel hak ihlallerine odaklanmakta, dosyadaki maddi delillerin yeniden değerlendirmesini yapmamaktadır. İtiraz veya düzeltme talepleri, ilgili yüksek yargı organları olan Yargıtay ve Danıştay nezdinde kanun yolları tüketilerek gerçekleştirilmektedir.

Ne değişti?

• Anayasa Mahkemesi, başvurucunun gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine hükmederek mevcut mahkûmiyet kararının anayasal açıdan uygun olduğunu teyit etti.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun itiraz incelemesinde yaptığı değerlendirmelerin, ilk derece mahkemesince karşılanmayan iddiaları gidermek için yeterli olduğu kabul edildi.
• Başvurucunun nesnel tarafsızlık iddiası, kanun yolu incelemesine katılan üyelerin sayısı ve oybirliğiyle alınan karar dikkate alınarak reddedildi.

Kimleri ilgilendiriyor?

15 Temmuz darbe girişimi sonrası açılan davalarda yargılanan sanıkları, bu davalarda görev alan hukukçuları ve adil yargılanma hakkı ile gerekçeli karar hakkı üzerine çalışan akademisyenleri ilgilendirmektedir.

Yürürlük

Karar, 5 Mart 2026 tarihinde Anayasa Mahkemesi tarafından verilmiştir.

Çıkarılacak sonuç

Anayasa Mahkemesi'nin bu kararı, yüksek yargı organlarının (Yargıtay) itiraz incelemesi sırasında sunduğu kapsamlı gerekçelerin, ilk derece mahkemesinin eksikliklerini tamamlayabileceğini ve bu durumun "gerekçeli karar hakkı" açısından anayasal bir ihlal oluşturmadığını ortaya koymaktadır. Mahkeme, sanıkların rütbeleri ve görevleri gereği darbe girişiminin niteliğini anlamalarının beklendiği durumlarda, "hata hali" savunmasının her zaman kabul görmeyeceğini vurgulamıştır.

Bu karar, benzer dosyalarda yargılanan sanıklar için yargısal denetimin sınırlarını belirleyen bir emsal teşkil edebilir. Özellikle darbe girişimi gibi toplumsal ve hukuki sonuçları ağır olan olaylarda, sanıkların "emir komuta zinciri" veya "eğitim faaliyeti" savunmalarının, olayın gerçekleştiği zaman dilimi ve kamuoyuna yansıyan bilgilerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği teyit edilmiştir.

Muhtemel etkiler

Bu karar, devam eden veya benzer nitelikteki FETÖ/PDY davalarında gerekçeli karar hakkına dayalı itirazların başarı şansını etkileyebilir. Mahkemelerin, yüksek yargı organlarının bozma veya onama kararlarındaki gerekçeleri kararlarına daha özenli bir şekilde yansıtmaları beklenebilir. Ayrıca, nesnel tarafsızlık iddialarının, kanun yolu incelemesine katılan hâkimlerin sayısı ve oybirliği gibi unsurlar üzerinden daha sıkı bir denetime tabi tutulması muhtemeldir.