Arktik'te Sıcaklık Rekoru: Kutup Kuşlarının Geleceği Tehlike Altında

Kuzey Kutbu'nda yaşanan çevresel dönüşüm, küresel ısınmanın yıkıcı etkilerini en çıplak haliyle gözler önüne seriyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA) tarafından yayımlanan Arktik Raporu, bölgedeki alarm zillerinin hiç olmadığı kadar yüksek sesle çaldığını ortaya koydu. Rapora göre, Ekim 2024 ile Eylül 2025 arasındaki dönemde Arktik bölgesindeki yüzey hava sıcaklıkları, kayıtların tutulmaya başlandığı 1900 yılından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Son on yıllık sürecin tamamı tarihin en sıcak yılları olarak kayıtlara geçerken, 2006'dan bu yana bölgede gözlenen ortalama yıllık sıcaklık artış hızı, küresel ortalamanın iki katını aşarak korkutucu bir boyuta ulaştı.

Arktik Ekosisteminin Hassas Sakinleri: Göçmen Kuşlar

İklim krizinin en hızlı ve derinden hissedildiği Arktik, aynı zamanda olağanüstü bir biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yapıyor. Arktik Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren Arktik Flora ve Faunanın Korunması (CAFF) Grubu verilerine göre, bölge her yıl yaklaşık 200 kuş türünü ağırlıyor. Bu sayı, dünya genelindeki toplam kuş türü varlığının yaklaşık yüzde 2'sine tekabül ediyor. Su kuşları, kıyı kuşları ve deniz kuşlarının ağırlıkta olduğu bölgede, ötücü kuşların popülasyonu ve çeşitliliği ise daha sınırlı düzeyde kalıyor. Göçmen kuşların büyük bir kısmı yılın sadece belirli ve kısa bir dönemini bu dondurucu coğrafyada geçirse de Arktik, özellikle üreme ve nesil büyütme dönemlerinde bu türler için hayati bir sığınak işlevi görüyor.

Bu kritik ekosistemi yerinde incelemek amacıyla TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü tarafından temmuz ayında 6. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi düzenlendi. Sefer kapsamında bilim insanları, yüz binlerce deniz kuşuna ev sahipliği yapan ve devasa bazalt kayalıklarıyla bilinen ünlü Alkefjellet kuş kayalığını ziyaret etti. Kutup bölgesinin adeta simgesi haline gelen puffinler (kutup deniz papağanları), doğal yaşam alanlarında yakından gözlemlendi.

İklim Değişikliğinin Canlılar Üzerindeki Doğrudan Etkisi

Sefer katılımcılarından biri olan TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü Kıdemli Başuzman Araştırmacısı Dr. Atilla Yılmaz, iklim değişikliğinin bölgedeki kuş popülasyonları üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Deniz kuşlarının, ekosistemdeki bozulmaları en hızlı yansıtan biyolojik göstergeler arasında yer aldığını belirten Yılmaz, "Deniz suyu sıcaklığındaki artışlar, deniz buzu erimeleri ve besin zincirindeki değişimler; kuşların beslenme, göç ve üreme davranışlarını doğrudan sekteye uğratıyor. Bu sebeple, ulusal bilim seferlerimizde kuş türlerinin tespiti ve dağılımlarının kayıt altına alınması, bilimsel çalışmalarımızın en stratejik ayaklarından birini oluşturuyor" ifadelerini kullandı.

Svalbard Takımadaları'ndaki kuşların ve yuvalama sahalarının Svalbard Çevre Koruma Kanunu kapsamında çok sıkı idari tedbirlerle korunduğunu hatırlatan Dr. Yılmaz, bölgedeki kolonilerin insan faaliyetlerinden uzak tutulmasının önemine değindi. Son yıllarda kutup bölgesinde de görülmeye başlanan Yüksek Patojenik Kuş Gribi (HPAI) vakalarının bu gözlemleri daha da kritik hale getirdiğini ifade eden Yılmaz, Alkefjellet gibi devasa kolonilerin ve puffinlerin sadece görsel bir şölen sunmadığını, aynı zamanda hızla değişen Arktik ekosisteminin sağlık durumunu okumak için birer erken uyarı sistemi vazifesi gördüğünü vurguladı.

Kutup Araştırmalarında Sürdürülebilirlik ve Hassas Dengeler

TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü Müdürü ve 6. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy ise Arktik'in, küresel ısınmanın etkilerini en dramatik şekilde sergileyen bölge olduğuna dikkat çekti. Gerçekleştirilen bilimsel seferlerde atmosferden denizlere, buz kütlelerinden canlı yaşamına kadar çok geniş bir yelpazede veri topladıklarını belirten Özsoy, amaçlarının uzun vadeli ve kesintisiz bir bilimsel veri tabanı oluşturmak olduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Özsoy, yürütülen tüm çalışmaların bölgenin hassas ekolojisine zarar vermeden, Svalbard'ın katı çevre koruma mevzuatına harfiyen uyularak gerçekleştirildiğini vurguladı. Bu yaklaşımın hem evrensel bilimsel bilgi üretimi hem de kutup ekosisteminin geleceği için elzem olduğunu ifade eden Özsoy, sefer sırasında elde edilen görsel ve bilimsel verilerin, Arktik'teki kuş yaşamının ve değişen çevre şartlarının belgelenmesine katkı sunacağını, gelecekteki farkındalık projeleri için de temel bir kaynak oluşturacağını belirtti.