BM'de Tarihi Yarış: Antonio Guterres'in Halefi Kim Olacak? Adaylar BMGK Merceğinde

Birleşmiş Milletler (BM) diplomasi koridorlarında tarihi bir hareketlilik yaşanıyor. 2016 yılından bu yana iki dönemdir BM Genel Sekreterliği koltuğunda oturan Portekizli diplomat Antonio Guterres'in görev süresi 31 Aralık'ta resmen sona eriyor. Guterres'in ardından küresel örgütün liderliğini üstlenecek yeni ismi belirlemek üzere yürütülen diplomasi trafiğinde bu hafta kritik bir viraja giriliyor. Halihazırda 6 güçlü adayın yarıştığı bu zorlu süreç, BM Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) yapacağı kapalı oturumlarla yeni bir boyut kazanacak.

Küresel Liderlik İçin Yarışan 6 Güçlü Aday ve Bölgesel Dengeler

BM'nin en üst düzey koltuğuna oturmak için diplomasi sahnesine çıkan 6 isim, uluslararası alanda oldukça tanınan tecrübeli figürlerden oluşuyor. Adaylar arasında; Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi (Arjantin), 2022 yılına kadar BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak görev yapan Michelle Bachelet (Şili), eski Senegal Cumhurbaşkanı Macky Sall (Senegal), adaylık süreci için görevinden izin alan BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Genel Sekreteri Rebeca Grynspan (Kosta Rika), 2018-2019 yıllarında BM Genel Kurulu Başkanlığını yürüten Maria Fernanda Espinosa (Ekvador) ve Guyana'nın BM Daimi Temsilcisi Carolyn Rodrigues Birkett yer alıyor.

Bölgesel dağılım incelendiğinde, adaylardan Grossi, Bachelet, Grynspan, Espinosa ve Birkett, Güney Amerika ve Karayipler bölgesini temsil ediyor. Senegal'in eski lideri Macky Sall ise Afrika kıtasının tek adayı olarak dikkat çekiyor. BM'deki resmi olmayan yerleşik rotasyon teamülleri, yeni genel sekreterin Latin Amerika ve Karayipler Grubu'ndan seçilmesi gerektiğine işaret ediyor. Bu durum, bölgeden aday olan 5 ismin şansını artırırken, Afrika'nın tek adayı Sall'ın yürüteceği lobi faaliyetleri de büyük önem taşıyor.

Adaylar İlk Sınavı Genel Kurulda Verdi: Vizyonlar ve Kriz Çözümleri

Adaylar, geçtiğimiz hafta BM Genel Kurul salonunda gerçekleştirilen "BM Genel Sekreterliği İçin Açık Oturum: Gelecek Genel Sekreter" başlıklı tarihi tartışma programında ilk kez kamuoyu önüne çıktı. Halka açık olarak düzenlenen ve büyük ilgi gören bu oturumda adaylar, 90 dakika boyunca küresel vizyonlarını paylaştı. BM'nin kronikleşen bütçe krizlerinden kapsamlı kurumsal reform çalışmalarına, devam eden uluslararası çatışmalardan insani krizlere kadar geniş bir yelpazede çözüm önerilerini sundular. Moderatörlerin ve salondaki katılımcıların zorlu sorularını yanıtlayan adaylar, örgütün geleceğine nasıl yön vereceklerinin ipuçlarını verdi.

Kader Anı: BMGK'deki Kapalı Oturumlar ve Veto Riski

Yeni genel sekreterin belirlenmesindeki asıl belirleyici süreç, bu hafta 15 üyeli BM Güvenlik Konseyi'nde (BMGK) başlayacak kapalı oturumlarla start alıyor. Adayların Genel Kurul onayına sunulabilmesi için BMGK'de en az 9 "evet" oyu alması ve daha da önemlisi daimi üyeler olan ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'nın vetosuna takılmaması gerekiyor. Bu beş daimi ülkeden birinin bile veto etmesi, adayın elenmesi anlamına geliyor. BMGK'de uzlaşı sağlanan aday, daha sonra 193 üyeli BM Genel Kurulu'nun onayına sunulacak. Genel Kurul'da oy çokluğunu alan isim, 1 Ocak 2027 tarihinde 5 yıllık süreyle BM Genel Sekreteri olarak göreve başlayacak.

Süreç hızla ilerlerken, BM Genel Sekreter Sözcüsü Stephane Dujarric de Guterres'in beklentilerine dair önemli açıklamalarda bulundu. Dujarric, Guterres'in üye devletlerin en iyi adayı seçeceğine inandığını belirterek, "Hem Genel Sekreter hem de Genel Sekreter Yardımcısı, geçmişte bu örgütün başına artık bir kadının geçmesi gerektiğinden bahsetmişti. Ancak nihai karar tamamen üye devletlerin elindedir" dedi. Diplomatik kaynaklar, BMGK üyelerinin uzlaşması durumunda yeni genel sekreterin en erken eylül, en geç ise aralık ayında netleşeceğini öngörüyor.