BMG-de taryhy ýaryş: mirasdüşer Antonio Guterres kim bolar? UNSC-iň obýekti boýunça dalaşgärler

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) diplomatik koridorlarynda taryhy hereket bar. 2016-njy ýyldan bäri iki möhlet BMG-nyň Baş sekretary bolup işleýän portugaliýaly diplomat Antonio Guterresiň iş möhleti resmi taýdan 31-nji dekabrda tamamlanýar. Şu hepde Guterresden soň dünýä guramasyna ýolbaşçylyk etmek üçin täze ady kesgitlemek üçin geçirilen diplomatik hereketde möhüm öwrülişik pursaty girizilýär. Häzirki wagtda 6 güýçli dalaşgäriň bäsleşýän bu kyn prosesi, BMG Howpsuzlyk Geňeşi (UNSC) tarapyndan geçiriljek ýapyk mejlisler bilen täze bir ölçege eýe bolar.

Global liderlik we sebit deňagramlylygy üçin bäsleşýän 6 güýçli dalaşgär

BMG-nyň iň ýokary derejesinde oturmak üçin diplomatik sahna gelen 6 at, halkara arenasynda meşhur tejribeli şahsyýetlerden durýar. Dalaşgärleriň arasynda; Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň (IAEA) prezidenti Rafael Grossi (Argentina), 2022-nji ýyla çenli BMG-nyň Adam Hukuklary boýunça Commissionerokary Komissary, Senegalyň öňki Prezidenti Makki Sall (Senegal), BMG Söwda we Ösüş konferensiýasy (UNCTAD) baş sekretary (Ekwador) we Gaýananyň BMG-daky hemişelik wekili Karolin Rodrigues Birkett .

Sebit paýlanyşy gözden geçirilende, dalaşgärler Grossi, Baçelet, Grynspan, Espinosa we Birkett Günorta Amerika we Karib sebitine wekilçilik edýär. Senegalyň öňki lideri Makki Sall Afrika yklymynda ýeke-täk kandidat hökmünde tapawutlanýar. BMG-de resmi däl döredilen aýlaw amallary täze baş sekretaryň Latyn Amerikasy we Karib deňziniň toparyndan saýlanmalydygyny görkezýär. Bu ýagdaý sebitden 5 dalaşgäriň mümkinçiligini artdyrýan hem bolsa, Afrikanyň ýeke-täk kandidaty Sallyň lobbiçilik işi hem möhüm ähmiýete eýe.

Dalaşgärler Baş Assambleýada ilkinji synaglaryny berdiler: Görüşler we krizis çözgütleri

Dalaşgärler geçen hepde BMG Baş Assambleýasynyň zalynda geçirilen "BMG-nyň Baş sekretary: Geljekki Baş sekretar üçin köpçülikleýin diňlenişik" atly taryhy çekişme programmasynda ilkinji gezek köpçülige çykdy. Hemmeler üçin açyk we uly ünsi çeken bu sessiýada dalaşgärler 90 minutlap global görüşlerini paýlaşdylar. BMG-nyň hroniki býudjet krizislerinden başlap, institusional reforma tagallalaryna, dowam edýän halkara konfliktlerden gumanitar krizislere çenli köp sanly meseläniň çözgüdini teklip etdiler. Dalaşgärler moderatorlaryň we zala gatnaşyjylaryň çylşyrymly soraglaryna jogap berip, guramanyň geljegini nähili düzjekdigi barada maglumat berdiler.

Ajaýyp pursat: UNSC-de ýapyk mejlisler we weto töwekgelçiligi

Täze baş sekretary kesgitlemekde esasy aýgytly proses şu hepde BMG-nyň 15 agzaly Howpsuzlyk Geňeşinde (UNSC) ýapyk mejlislerden başlaýar. Dalaşgärleriň Baş Assambleýada tassyklanmagy üçin tabşyrylmagy üçin UNSC-de azyndan 9 "hawa" ses almaly we has möhümi, hemişelik agzalaryň ABŞ, Russiýa, Hytaý, Angliýa we Fransiýa weto hukugyna sezewar edilmeli däldir. Bu bäş hemişelik ýurtdan biriniň hatda weto etmegi dalaşgäriň ýok edilendigini aňladýar. UNSC-de ylalaşylan kandidat tassyklamak üçin 193 agzaly BMG Baş Assambleýasyna hödürlener. Baş Assambleýada sesleriň köplügini alan adam, 2027-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda 5 ýyl möhlet bilen BMG-nyň Baş sekretary wezipesine girişer.

Bu proses çalt depginde dowam edýärkä, BMG-nyň Baş sekretary Stefan Dujarric hem Guterresiň garaşýan zatlary barada möhüm çykyş etdi. Dujarric, Guterresiň agza döwletleriň iň gowy kandidaty saýlajakdygyna ynanýandygyny aýtdy we "Baş sekretar hem, Baş sekretaryň orunbasary geçmişde bir aýalyň bu guramanyň başlygy bolmalydygyny aýdypdy. Şeýle-de bolsa, gutarnykly karar tutuşlygyna agza döwletleriň elinde" -diýdi. Diplomatik çeşmeler, UNSC agzalary ylalaşyk gazanylsa, täze baş sekretar sentýabr aýynda iň ir we dekabr aýynda yglan ediler diýip çaklaýar.