Bölgesel Çatışmalar ve Türkiye'nin Orta Koridor ile Kalkınma Yolu Stratejileri

Ankara

Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaş, Türkiye'nin kuzey komşusunda gerilim yaratırken, güneydeki çeşitli ülkelerde yaşanan kaos ve ABD-İsrail ittifakı ile İran'a karşı başlatılan saldırılar, Türkiye'nin merkezinde yer aldığı Orta Koridor ve Kalkınma Yolu'nun stratejik önemini bir kez daha gözler önüne serdi.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ve İran'ın buna verdiği tepkiler, bölgedeki ulaşım risklerini ciddi şekilde artırdı.

Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve Orta Doğu'daki çeşitli ülkelerde uçuşların durması, küresel ticaret açısından kritik bir dönüm noktası oluşturdu. Bu durum, Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi güvenli ulaşım hatlarının önemini daha da artırdı.

Orta Koridor, Çin ve Avrupa ülkelerini Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden birbirine bağlayan stratejik bir güzergah olarak biliniyor. Avrupa ve Asya arasındaki teslimat süresini 15 güne indiren bu koridor, Türkiye'yi 21 ülke ile doğrudan bağlayan bir ticaret omurgası oluşturuyor.

Kalkınma Yolu ise Irak, Türkiye, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin işbirliği ile hayata geçirilen ve Irak'taki Büyük Fav Limanı'ndan Türkiye'ye, oradan da Avrupa'ya ticareti kolaylaştıracak kara ve demir yolu projesi olarak tanımlanıyor.

Rusya-Ukrayna savaşı öncesinde, ulaşımda Kuzey Koridoru ana güzergah olarak tercih edilirken, savaşla birlikte bu koridorun önceliği azaldı. Güney Koridoru ise bölgedeki savaş ve kaosun gölgesinde kaldı. İsrail'in bölge ülkelerine yönelik saldırıları, Körfez coğrafyasında ve Umman Denizi etrafında yaşanan sıkıntılarla birleşti. Irak ve Suriye'deki kaos, ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları ve Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla bu bölgedeki ulaşım koridorları daha da zorlaştı.

Son dönemde trafiğin yoğunlaştığı ve Türkiye'nin merkezinde yer aldığı Orta Koridor, en güvenli ve sağlıklı hat olarak öne çıkıyor. İnşası hızla süren Kalkınma Yolu'nun da potansiyeli ile ulaşım ve ticarette ana güzergah haline gelmesi bekleniyor.

"Bölgesel Ekonomide Yeni Dengeler Yaratma Potansiyeline Sahipler"

Gazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Bülent Aksoy, İran'ın Avrasya ticaret yolları üzerinde önemli bir konuma sahip olduğunu ve Güney Koridoru'nun gelişimini desteklediğini ifade etti.

Prof. Dr. Aksoy, İran'ın Orta Koridor'un gelişiminin kendi transit ülke konumunu zayıflatabileceği endişesiyle bu hatta temkinli yaklaştığını ve Hürmüz Boğazı'nı kapatmasının Güney Koridoru'nu riskli hale getirdiğini belirtti.

Aksoy, Orta Koridor'un Kuzey ve Güney koridorlarına göre stratejik açıdan önemli avantajlar sunduğuna dikkat çekerek şöyle konuştu:

"Orta Koridor'un en büyük avantajlarından biri, Kuzey Koridoru'na göre daha kısa bir güzergah sunmasıdır. Bu, taşımacılık süresini ve maliyetlerini düşürür. Orta Koridor'un yaklaşık 2 bin kilometre daha kısa olması, ekonomik açıdan daha avantajlı olmasını sağlar. Ayrıca, siyasi ve güvenlik riskleri açısından Kuzey ve Güney koridorlarına kıyasla daha güvenli bir seçenek olarak değerlendirilir."

Orta Koridor'un jeopolitik öneminin sadece ticari avantajlarından kaynaklanmadığını, aynı zamanda Avrasya'da yeni güç dengelerinin oluşmasına katkı sağladığını vurgulayan Aksoy, Türkiye'nin stratejik coğrafi konumu nedeniyle Orta Koridor'un en kritik aktörlerinden biri olduğunu ifade etti.

Aksoy, Türkiye'nin bu koridor üzerindeki konumunun, ülkenin küresel ticaret ağlarındaki önemini artırdığına işaret ederek şu değerlendirmede bulundu:

"Kalkınma Yolu Projesi de Orta Koridor ve diğer Batı-Asya ticaret ağlarıyla entegre şekilde, bölgesel ekonomide yeni dengeler yaratma potansiyeline sahiptir. Orta Koridor ve Kalkınma Yolu, Türkiye'nin jeopolitik konumunu jeoekonomik güce dönüştürme stratejisinin iki temel ayağını oluşturmaktadır. Bu projeler Türkiye'yi klasik transit ülke kimliğinden çıkararak çok boyutlu bir lojistik ve enerji merkezi haline getirme potansiyeline sahiptir. Başarı, altyapı yatırımlarının tamamlanması, bölgesel istikrarın sağlanması ve çok taraflı diplomatik işbirliğinin sürdürülebilirliğine bağlıdır. Uygun stratejik planlamayla Türkiye, 21. yüzyılın küresel ticaret ağında belirleyici bir merkez ülke konumuna yükselebilir."

"Koridorlar, Stratejik Çeşitlendirme Araçları Olarak Öne Çıkıyor"

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Resul Yalçın da küresel ticaret ağlarının son yıllarda jeopolitik gerilimler, tedarik zinciri kırılmaları ve enerji güvenliği sorunları nedeniyle yeniden şekillendiğine dikkat çekti.

Doç. Dr. Yalçın, Türkiye merkezli Kalkınma Yolu ve Orta Koridor gibi stratejik ulaştırma girişimlerinin yalnızca lojistik bir işlev görmediğini, aynı zamanda bu hatların jeoekonomik ve jeopolitik yeniden konumlanma araçları olarak öne çıktığını belirtti.

Yalçın, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda fiilen ortaya çıkan güvenlik kısıtlamalarının küresel ticaret ağlarının stratejik boğazlara aşırı bağımlı olduğunu ve bu bağımlılığın sistemik risk ürettiğini gösterdiğini vurguladı ve şunları söyledi: "Deniz yollarında yaşanan aksaklıklar enerji arzını tehdit etmekte, bu durum küresel fiyat artışlarına, lojistik maliyetlerin yükselmesine ve tedarik zincirlerinde ciddi darboğazlara yol açmaktadır. Bu bağlamda Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi alternatif kara-demir yolu güzergahları, ticarette risk dağılımını sağlamak ve sistemik dayanıklılığı güçlendirmek açısından kritik bir stratejik araç olarak öne çıkmaktadır."

Yalçın, Türkiye'nin, Orta Koridor'un Avrupa bağlantı noktası olarak merkezi bir rol üstlendiğini vurgulayarak, ülkenin transit gelirler, lojistik yatırımlar, sanayi entegrasyonu ve enerji boru hatları aracılığıyla sağlanan stratejik avantaj sayesinde en yüksek katma değeri elde eden aktörlerden biri haline geldiğini dile getirdi.

Yalçın, İran ve bölgedeki son jeopolitik gelişmelerin, Türkiye-Irak eksenindeki Kalkınma Yolu açısından alternatif güzergahların önemini ve deniz yollarına aşırı bağımlılığın risklerini açıkça ortaya koyduğunu ekledi ve şöyle devam etti: "Çoklu ve yedekli ticaret güzergahlarının varlığı, devletlerin ve küresel aktörlerin kriz dönemlerinde ekonomik esneklik kazanmasını sağlamakta ve sistemik şoklara karşı dayanıklılığı artırmaktadır. Bu çerçevede Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi alternatif kara-demir yolu hatları, enerji taşımacılığında sınırlı rol oynasalar dahi ticaretin sürekliliğini güvence altına alan, risk dağılımı sağlayan ve küresel ekonomik istikrarı destekleyen stratejik çeşitlendirme araçları olarak öne çıkmaktadır. Dolayısıyla söz konusu koridorlar, yalnızca lojistik projeler değil, aynı zamanda küresel güç dengeleri içinde ekonomik güvenliğin yeniden tanımlanmasına katkı sunan jeoekonomik enstrümanlar olarak değerlendirilmelidir."