Gıda İsrafı: Tarih Etiketleri Yanlış Anlaşılıyor, 46 Milyar TL Çöpe Gidiyor!

Türkiye'de her sene milyarlarca liralık gıda, yalnızca tarih etiketlerinin yanlış anlaşılması nedeniyle çöpe gidiyor. Temel İhtiyaç Derneği (TİDER) Başkanı Hande Tibuk, son tüketim tarihi ve tavsiye edilen tüketim tarihi arasındaki farkın yeterince bilinmemesinin, yıllık 46 milyar TL'lik büyük bir israfa yol açtığını belirtti.

Ömer Temür'ün Türkiye Gazetesi'nde yer alan haberi, Türkiye'de her yıl yaklaşık 26 milyon ton gıdanın çöpe gittiğini vurguluyor. Tarladan sofraya kadar yaşanan kayıpların yanı sıra, gıda israfının önemli bir bölümünün, tarih etiketlerinin yanlış yorumlanmasıyla güvenli ve yenebilir gıdaların atılmasından kaynaklandığı ifade ediliyor. Avrupa'da çöpe giden gıdaların %10-15'i bu kavram karmaşasından kaynaklanırken, Türkiye'de bu kaybın 46 milyar TL'den fazla olduğu tahmin ediliyor.

TİDER Başkanı Hande Tibuk, son kullanma tarihi (SKT) ile tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) kavramlarının karıştırılmasının hem bireylerin bütçelerine hem de ülke ekonomisine milyarlarca dolarlık zarar verdiğini belirtti. Tibuk, "Bir ürünün bozulma hızını belirleyen en önemli faktör, içerdiği su miktarıdır. Et, süt, yumurta ve balık gibi hayvansal gıdalar yüksek su içerikleri nedeniyle hızlı bozulur ve bu ürünlerin tüketiminde son kullanma tarihi sağlık açısından önemlidir. Ancak makarna, konserve, kuru gıda gibi ürünler tavsiye edilen tüketim tarihinden sonra da tüketilebilir." dedi.

Taze Gıda Takıntısı ve İsraf

Tüketicilerin "taze" ürün arayışlarının da israfı artırdığına dikkat çeken Tibuk, "Market raflarında en taze ve en ileri tarihli ürünleri arıyoruz. Ancak bu alışkanlık, tarihi yaklaşan birçok ürünün perakende zincirlerinde doğrudan çöpe gitmesine neden oluyor. Türkiye'de kişi başı yıllık gıda israfı 100 kilogramı buluyor ve son tüketim tarihi geçen ürünlerin yıllık israf maliyeti yaklaşık 46 milyar TL'yi buluyor." diye konuştu.

İsrafın sadece evlerde değil, aynı zamanda hizmet sektöründe de çok büyük boyutlara ulaştığını belirten Tibuk, "açık büfe" ve büyük tabak alışkanlıklarının israfı tetiklediğini söyledi. "Büyük tabaklar, içsel bir mesajla onları doldurma ihtiyacı hissettiriyor. Açık büfelerde yiyebileceğimizden fazlasını alıyoruz. Tok karnına alışveriş yapmak ve porsiyon kontrolü sağlamak israfı önlemede anahtardır." ifadelerini kullandı.

Son Kullanma ve Tavsiye Edilen Tüketim Tarihleri

Son kullanma tarihi (SKT), et, süt ve süt ürünleri gibi riskli gıdalar için güvenlik sınırını belirler ve bu tarih geçtiğinde ürün kesinlikle tüketilmemelidir. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise genellikle bakliyat ve kuru gıdalar gibi uzun raf ömrüne sahip ürünlerde kalite önerisidir. Uygun koşullarda saklanan, görünüş, koku ve tat açısından bozulmamış ürünler, bu tarihten sonra da güvenle tüketilebilir.

Etiket Okuma ve Bilinçli Tüketim

Etiketleri okumak alışkanlık haline getirilmelidir. İçindekiler kısmında ilk sırada yer alan madde, o üründe en yoğun bulunan maddedir. Bilinçli seçimler yapmak önemlidir.

"Son Tüketim Tarihi" (STT) gıda güvenliğiyle ilgilidir ve aşılmamalıdır. "Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi" (TETT) ise gıdanın kalitesiyle ilgili olup, tarihi geçse bile kokusu ve tadı normalse (makarna, konserve vb.) tüketilebilir.

Ürünlerde görsel kontrol yapmak da önemlidir. Özellikle konservelerde şişme yoksa ve kapak içeri doğru çökükse ürün genellikle güvenlidir.

Alışverişe tok çıkmak, ihtiyaç olmayan ve sonradan israf edilecek gıdaların alınmasını önler.

Küçük tabaklar kullanmak, evde ve restoranlarda porsiyonları küçültmek, tabağınızda kalan gıdanın çöpe gitmesini engeller.

Tarih farkı konusunda dikkatli olunmalı. TETT ile SKT (veya STT) arasındaki farkı öğrenin ve gıdayı hemen çöpe atmayın.

Uygun gıdaları dondurarak ömürlerini uzatabilirsiniz.