Irak-IKBY Anlaşmazlığı İhracatçıyı Vurdu: Habur Sınır Kapısı'nda Çifte Vergi Çıkmazı

Irak merkezi hükümeti ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) arasındaki gümrük ve yetki anlaşmazlıkları, Türkiye'nin sınır ötesi ticaretini doğrudan etkilemeye devam ediyor. CHP Gaziantep Milletvekili Melih Meriç’in, Habur Sınır Kapısı’nda yaşanan aksaklıkları Meclis gündemine taşımasının ardından Ticaret Bakanı Ömer Bolat’tan sektörü yakından ilgilendiren kritik açıklamalar geldi. Bakan Bolat’ın yanıtı, sınır kapısında yaşanan bekleme sürelerini, kaçakçılık rakamlarını ve ihracatçının omuzlarına binen "çifte vergi" yükünü tüm çıplaklığıyla ortaya koydu.

Habur Sınır Kapısı'nda Yıllara Göre Bekleme Süreleri ve Yoğunluk

Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan verilere göre, Habur Gümrük Kapısı’nda geçiş süreleri yıllara göre farklılık gösteriyor. 2024 yılında Türkiye’ye giriş yönünde ortalama bekleme süresi 5.6 saat, çıkış yönünde ise 2.7 saat olarak kaydedildi. 2025 yılı verilerine bakıldığında giriş yönündeki bekleme süresinin 5.7 saate yükseldiği, çıkış yönündeki sürenin ise 2 saate gerilediği görülüyor. 2026 yılı içerisinde ise giriş yönünde ortalama bekleme süresi 5.6 saat olurken, çıkış yönündeki bekleme süresi 1.5 saate kadar düşürüldü.

Habur Gümrük Kapısı’ndan 2026 yılı itibarıyla günlük ortalama 4 bin taşıt ile 8 binin üzerinde yolcu giriş-çıkış işlemi gerçekleştiriyor. Yoğunluğin temel nedenleri arasında Irak tarafındaki İbrahim Halil Kapısı’ndaki işlem ve kontrol süreçleri, diğer kurum denetimleri ve belge eksiklikleri öne çıkıyor.

Milyarlık Kaçakçılık ve Uyuşturucu Operasyonları

Sınır kapısındaki güvenlik ve denetim faaliyetlerine de değinilen yanıtta, Habur Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü’nün başarılı operasyonlarına yer verildi. 01.01.2023 ile 12.06.2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen denetimlerde, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında 3 bin 434 olayda toplam 7 milyar 505 milyon 100 bin 96 TL değerinde kaçak ticari eşya ele geçirildi. Aynı dönemde düzenlenen 20 farklı operasyonda ise piyasa değeri 3 milyar 865 milyon 860 bin 83 TL olan uyuşturucu maddeye el konuldu.

ASYCUDA Çıkmazı: İhracatçıya Musul Barajı'nda Çifte Vergi Darbesi

Irak merkezi hükümeti, gümrük gelirlerini ve yurt dışı ödemelerini daha sıkı kontrol edebilmek amacıyla 1 Aralık 2025 tarihinde Gümrük Verileri Otomasyon Sistemi’ni (ASYCUDA) İbrahim Halil Gümrük Kapısı’nda da devreye aldı. Ancak IKBY’nin bu sistemi uygulamayı reddetmesi, Türk ihracatçısı için büyük bir mali yük doğurdu. Sistem entegrasyonu sağlanamadığı için IKBY’nin İbrahim Halil Gümrük Kapısı’nda tahsil ettiği vergiye ek olarak, Irak Merkezi Hükümeti de Musul Barajı Kontrol Noktası’nda ikinci kez vergi alıyor.

Türkiye Cumhuriyeti Bağdat Büyükelçiliği, Ticaret Müşavirliği ve Türkiye-Irak Ekonomik ve Ticaret Ortak Komitesi (JETCO) aracılığıyla yürütülen diplomatik girişimlere rağmen Bağdat yönetimi geri adım atmıyor. Irak hükümetinin Türk taşımacılarına önerdiği alternatif güzergahlar ise güvenlik riskleri nedeniyle sektör temsilcileri tarafından tercih edilmiyor. Ticaret Bakanlığı, sorunun çözümü için diplomatik ve ticari girişimlerini sürdürüyor.