İran'ın Hürmüz Boğazı Hamlesi Petrol Piyasalarını Karıştırabilir

Ankara

İran hükümeti, Hürmüz Boğazı'nın kapandığını resmen duyurmasa da, uluslararası medyada çıkan haberlere göre İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun bölgedeki gemilere 'Geçiş yapılmasına izin verilmemektedir.' mesajı ilettiği iddia ediliyor.

Buna rağmen, Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemi hareketliliğinin tamamen durmadığı, bazı konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve boğaz çevresinde rota değiştirerek geri döndüğü, diğer ticari gemilerin ise Körfez'de beklemeye geçtiği gözlemleniyor.

Analistler, piyasaların kapalı olduğu dönemde yaşanan bu gelişmelerin açılışla birlikte jeopolitik risk priminin fiyatlara hızla yansımasına neden olacağını düşünüyor.

İran'ın elindeki en önemli stratejik kozlardan biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı'ndan günlük ortalama 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçmektedir. Bu miktarın büyük bir kısmı, başta Çin olmak üzere Asya pazarlarına yönelmektedir.

Deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte biri, bu hayati geçit üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılmaktadır. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Orta Doğu üreticileri için bu geçit, ham petrol ve kondensat sevkiyatında kritik bir rol oynamaktadır.

Küresel doğal gaz ticaretinin de yaklaşık yüzde 20'si bu stratejik su yolundan sağlanmaktadır.

İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini geçmişte zaman zaman gündeme getirse de bu adım, daha çok stratejik bir baskı aracı olarak kullanıldı.

Basra Körfezi'nin girişinde bulunan bu dar deniz geçidinin kapanmasına yönelik iddiaların, dünya enerji piyasalarında ciddi fiyat dalgalanmalarına yol açabileceği belirtiliyor.

Ham petrol fiyatlarının 10 doların üzerinde artması bekleniyor

Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, AA muhabirine yaptığı açıklamada, doğrudan askeri bir çatışmanın piyasa hesaplamalarını değiştirdiğini belirtti.

Dourian, piyasaların pazartesi günü sert bir tepki vermeye hazırlandığını ifade ederek, 'Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolar ve üstünde artış yaşanabilir. Nihai etki, gelişmelerin piyasa açılışına kadar nasıl ilerleyeceğine bağlı olacak.' şeklinde konuştu.

İran'ın olası misilleme saldırılarının yukarı yönlü fiyat baskısını artırabileceğine dikkat çeken Dourian, Tahran'ın İsrail, ABD ve bölgedeki müttefik hedeflere saldırılarda bulunduğunu ancak enerji altyapısına yönelik füze saldırısı riskinin tamamen geçmediğini vurguladı.

Dourian, Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere geçiş uyarılarının petrol piyasaları açısından büyük önem taşıdığını belirterek, 'Hürmüz Boğazı, Katar'ın LNG ihracatının da ana çıkış noktasıdır. ABD'nin büyük bir askeri üssüne ev sahipliği yapan El-Udeid Hava Üssü'nün bulunduğu Katar'ın da misilleme saldırılarının hedefi olma riski, LNG yüklemelerinde önleyici tedbirlerin artmasına ve LNG fiyatlarında sıçramaya neden olabilir.' değerlendirmesini yaptı.

Washington'dan gelen siyasi mesajların da piyasadaki belirsizliği artırdığına dikkat çeken Dourian, 'Şu aşamada Orta Doğu petrol üretimi veya ihracatında büyük çaplı bir kesinti doğrulanmış değil. Körfez üreticileri normal şekilde üretime devam ederken, ana ihracat terminalleri faaliyetlerini sürdürüyor fakat piyasaların duyarlılığı, arz kesintilerine karşı tampon kapasitenin sınırlı olmasından kaynaklanıyor. Küresel yedek üretim kapasitesinin büyük kısmı Körfez bölgesinde yoğunlaşmış durumda. Tanker trafiğindeki yavaşlama bile piyasaları sıkılaştırabilir. Asya pazarları özellikle hızlı etkilenecektir. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler, Körfez petrolüne büyük ölçüde bağımlıdır. Asıl belirleyici faktör, İran'ın sonraki adımları olacaktır.' dedi.

Brent petrol fiyatlarında yüzde 50'ye varan artış senaryosu

George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Enerji Uzmanı Umud Shokri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması durumunda piyasaların ilk aşamada güçlü dalgalanma ve sert fiyat artışlarıyla tepki vereceğine dikkat çekerek, 'Arz kaygıları ilk dönemde baskın olacağı için Brent petrol fiyatı başlangıçta yüzde 20-50 aralığında yükselebilir.' yorumunu yaptı.

Shokri, stratejik rezervlerin kullanılmasının piyasa şokunu kısmen hafifletebileceğini ancak panik alımları, spekülatif hareketler ve jeopolitik risk primini tamamen ortadan kaldıramayacağını belirterek, 'Alternatif arz kanalları devreye girerse zamanla fiyatlar dengelenebilir ancak kısa vadede hedge işlemleri ve belirsizlik dalgalanmayı artırabilir.' değerlendirmesinde bulundu.

Boğazın kapanması, petrol ve LNG arz kesintilerinin kısa vadede fiyatları 100-150 dolar bandına taşımasının ABD'de benzin fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini artıracağını anlatan Shokri, 'ABD'de benzin fiyatları mevcut seviyelere göre galon başına yaklaşık 1-2 dolar veya daha fazla artabilir. Bu durum taşımacılık ve üretim maliyetlerini yükselterek ekonomi genelinde baskı oluşturacaktır. Enflasyon beklentilerinin yükselmesi, ABD Merkez Bankasının daha sıkı para politikasını daha uzun süre sürdürme baskısıyla karşılaşmasına neden olabilir. Etkiler tüketici harcamalarına, gıda ve sanayi ürünleri fiyatlarına da yayılabilir.' dedi.

Shokri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının savaşın askeri ve diplomatik gidişatını da etkileyeceğini belirterek, sözlerini şöyle tamamladı:

'Boğazın kapatılması, özellikle ABD ve müttefiklerinin geçişi yeniden açmak için harekete geçmesi halinde daha geniş çaplı askeri müdahale olasılığını artırabilir. Aynı zamanda yükselen petrol fiyatları, enflasyon ve büyük ekonomilerde resesyon riski gibi küresel ekonomik etkiler, diplomatik baskıyı artırarak gerilimin azaltılması yönünde baskı oluşturabilir. Böylece kısa vadede askeri tırmanış, sonrasında ise ekonomik maliyetler arttıkça ateşkes yönünde uluslararası baskı artabilir.'