İsrail'in İdam Yasası Uluslararası Hukukla Çelişiyor

İsrail parlamentosunda kabul edilen yeni yasa, ölüm cezasının Filistinlilere uygulanmasına olanak tanırken, Yahudiler için benzer bir durum söz konusu değil. Yasanın içeriği, sadece kasten değil, taksirle adam öldürme durumlarında da Filistinlilerin idam edilmesini mümkün kılıyor.

Yasa, Filistinlileri Hedef Alıyor

Yasanın metni, Yahudi terörist faaliyetlerine karşı herhangi bir hüküm içermemesi nedeniyle sadece Filistinlilere yönelik olduğu eleştirilerine maruz kalıyor. Yasa lehine oy kullanan milletvekilleri, Yahudi teröristlerin idam cezasına çarptırılmayacağını açıkça belirtirken, şu anda ömür boyu hapis cezası çekmekte olan Yahudi mahkumlar için de bu cezanın uygulanması beklenmiyor.

Yasa, idam cezası verilecek kişilerin İsrail devletine ve Yahudi halkının topraklarındaki varlığına zarar verme niyeti taşıdığını belirtirken, bu, Filistinlilerin topraklarındaki direnişlerini de cezalandırmaya yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Metin, Filistinlilere karşı idam cezasını teşvik ederken, Yahudilere karşı işlenen suçları kapsamayarak, Filistinlilere yönelik daha ağır suçlar işleyen Yahudi radikallerin idam edilmeyeceğini öngörüyor.

Filistinli sanıklar için yüzde 99'un üzerinde mahkumiyet oranına sahip İsrail mahkemelerinde bu düzenlemenin adaletsiz olacağı eleştiriliyor ve uluslararası insan hakları hukukunun idam cezasının kaldırılması yönündeki ilerlemelerine ters düştüğü belirtiliyor.

İnsan Hakları Hukukunda İdam

BM Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin (ICCPR) 6. maddesi, idam cezasının sınırlı durumlarda kullanılmasına izin verse de, bu cezanın kaldırılmasını engelleyecek şekilde kullanılmaması gerektiğini vurguluyor.

1984 yılında BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi, idam cezası altındaki bireylerin haklarını koruyan güvenceleri kabul etti. İsrail'in taraf olmadığı ICCPR'ın İkinci İhtiyari Protokolü ise idam cezasını yasaklıyor.

2007'de BM Yargısız veya Keyfi İnfazlar Özel Raportörü Philip Alston, idam cezasının zorunlu olarak verilmesini öngören yasaların uluslararası insan hakları hukukuna aykırı olduğunu belirtti.

Alston, idamın kaldırılmasının global insan hakları organlarının genel yaklaşımıyla uyumlu olduğunu ifade etti.

BM Genel Kurulu, 2007'den itibaren devletlere, idam cezasıyla ilgili uluslararası standartlara uymaları, cezanın kullanımını azaltmaları ve cezalandırılabilecek suçların sayısını sınırlamaları çağrısında bulundu.

AB Temel Haklar Şartı'na Aykırılık

AB Temel Haklar Şartı'nın 2. maddesi, idam cezasını açıkça yasaklayarak yaşam hakkını ihlal ettiğini ve insan onuruyla bağdaşmadığını vurguluyor.

İsrail'in yeni yasası, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın insan haklarına saygıyı öngören 2. maddesiyle çelişiyor. Avrupa Parlamentosu üyeleri bu nedenle anlaşmanın askıya alınmasını talep ediyor.

AB düzenlemeleri, idam cezasının caydırıcı olmadığını ve adaletin yanlış uygulanması durumunda geri döndürülemez sonuçlar doğurduğunu belirtiyor. Avrupa Konseyi üyeliği için idamın kaldırılması bir ön koşul olarak sunuluyor.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Aykırılık

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek 6 No'lu Protokol, barış zamanında idam cezasının kaldırılmasını öngören ilk bağlayıcı belge iken, İsrail'in yasası bu protokolle uyuşmuyor.

2002 yılında kabul edilen AİHS'ye ek 13 No'lu Protokol, savaş zamanında dahi idam cezasının kaldırılmasını sağlıyor. Bu protokol, çekince ve sapmalara izin vermiyor ve 45 üye devlet tarafından onaylandı.

Avrupa Konseyi, idamı tamamen yasaklayan bu protokolle uyumlu bir şekilde, savaş zamanında dahi cezanın kaldırılmasını istiyor.

İnsancıl Hukuka Aykırılık

Uluslararası insancıl hukuk, idam cezasının uygulanmasını ciddi şekilde kısıtlıyor. Dördüncü Cenevre Sözleşmesi, sadece casusluk, ciddi sabotaj veya ölümle sonuçlanan kasıtlı suçlar durumunda idam cezasına izin veriyor.

68. madde, 18 yaş altındaki bireylere, küçük çocukları olan annelere ve korunan statüdeki kişilere idam cezasının uygulanmasını yasaklıyor.

75. madde, ölüm cezasına çarptırılanlara af, erteleme veya temyiz hakkı tanırken, İsrail'in af imkanı getirmeyen yasası insancıl hukuka aykırı bulunuyor.

Sözleşme, idam cezalarının infazı öncesinde Kızılhaç'a bildirimde bulunulmasını ve en az altı ay beklenmesini öngörüyor. İsrail'in yasası ise 90 gün içinde infazı öngörerek insancıl hukuka meydan okuyor.

UAD'nin 2004, 2024 ve 2025 yıllarındaki görüşleri, insan hakları hukukunun savaş sırasında da uygulanmasını gerektiğini vurguluyor, bu da idamın uygulanmasını engelliyor.

Uluslararası Ceza Mahkemesinde İdam Yok

İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan ilk uluslararası mahkemeler Nazi liderlerini idam ederken, 1990'lardan itibaren Yugoslavya, Ruanda ve Uluslararası Ceza Mahkemesi idam cezasını sistematik olarak reddetti ve Roma Statüsü'nden çıkardı.

İsrail'in yasası, Nuremberg Duruşmalarındaki idamın intikam amacıyla kullanıldığı eleştirilerini hatırlatıyor ve uluslararası hukukta idamın kaldırılması yönündeki gelişmelere ters bir adım olarak değerlendiriliyor.