İzlanda'da Tarihi Dönemeç: 13 Yıl Sonra AB İçin Kritik Referandum

Yaklaşık 400 bin nüfuslu Kuzey Atlantik ülkesi İzlanda, tarihi bir dönemece giriyor. Ülke halkı, "Avrupa Birliği (AB) ile üyelik müzakereleri yeniden başlatılmalı mı?" sorusuna yanıt aramak üzere sandık başına gidiyor. Avrupa ile Kuzey Amerika arasında stratejik bir köprü görevi gören Ada ülkesinin vereceği bu karar, sadece kendi geleceğini değil, bölgedeki jeopolitik ve askeri dengeleri de yakından ilgilendiriyor.

Sürecin Tarihsel Arka Planı ve 2013 Kırılması

İzlanda'nın AB ile entegrasyon serüveni yeni değil. Ada ülkesi, ilk resmi üyelik başvurusunu küresel ekonomik krizin etkilerinin derinden hissedildiği 2009 yılında gerçekleştirmişti. Ancak, 2013 yılına gelindiğinde iktidara gelen AB karşıtı hükümet, müzakere sürecini askıya alma kararı aldı. Tam 11 yıl sonra, 2024 yılında yapılan genel seçimlerin ardından Sosyal Demokrat İttifakı liderliğinde kurulan yeni koalisyon hükümeti, bu düğümü çözmek amacıyla konuyu doğrudan halkın iradesine sunma kararı aldı. Yarın gerçekleştirilecek referandumdan "evet" oyu çıkması durumunda, dondurulan müzakereler yeniden masaya yatırılacak. Sürecin tamamlanması halinde ise nihai katılım için halk bir kez daha sandığa davet edilecek. Oylama, ülkenin ekonomik ve egemenlik haklarının yanı sıra GIUK Boşluğu (Grönland-İzlanda-İngiltere) olarak adlandırılan kritik askeri geçiş koridorundaki konumunu da yeniden tartışmaya açtı.

Balıkçılık Egemenliği ve Güvenlik Kaygıları

İzlanda'da AB üyeliğine yönelik tartışmaların odak noktasında geleneksel olarak balıkçılık sektörü yer alıyor. Balıkçılık, ülke için sadece bir ekonomik gelir kaynağı değil, aynı zamanda ulusal kimliğin ve bağımsızlığın en güçlü sembollerinden biri olarak kabul ediliyor. AB'nin Ortak Balıkçılık Politikası'na dahil olmanın, İzlanda'nın kendi suları üzerindeki mutlak otoritesini zayıflatabileceği endişesi kamuoyunda geniş yer buluyor. Araştırmacı Tobias Etzold, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, sandıktan çıkacak kararda en belirleyici unsurun bağımsızlık ve egemenlik hassasiyeti olacağını vurguladı. Etzold, "Halk, üyelik müzakerelerinin ne getireceğini somut olarak görmek adına, gerçek üyeliğe tam olarak ikna olmasa bile 'evet' oyu verebilir." tespitinde bulundu. Diğer yandan, ordusu bulunmayan bir NATO üyesi olan İzlanda için güvenlik başlığı da hayati önem taşıyor. ABD'nin askeri taahhütlerinin zayıflama ihtimali, ülkede bir "dışlanma korkusu" yaratıyor. Etzold, AB'nin savunma kapasitesini artırması durumunda bu durumun bir avantaja dönüşebileceğini ancak mevcut şartlarda İzlanda'nın güvenlik konusunda yine de NATO ve ABD ile 1951 yılında imzalanan savunma anlaşmasına güvenmek zorunda kalacağını belirtiyor.

Jeopolitik Baskılar, Grönland Faktörü ve Son Anketler

İzlanda'nın dış politika vizyonunu etkileyen bir diğer önemli dış faktör ise Grönland ve ABD ilişkileri. ABD Başkanı Donald Trump'ın coğrafi olarak İzlanda'ya çok yakın konumda bulunan Grönland'ın ABD kontrolünde olması gerektiğine yönelik açıklamaları, Kuzey Atlantik'teki gerilimi tırmandırıyor. Grönland üzerinden yaşanabilecek olası bir ABD-Danimarka ihtilafının, İzlanda'nın güvenlik stratejilerini doğrudan etkileyebileceği öngörülüyor. Bu karmaşık atmosferde, AB kanadından ise sürece destek mesajları gecikmedi. AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, İzlanda'nın gerekli adımları atması halinde önümüzdeki 1 veya 2 yıl içinde birliğe üye olmaya hazır hale gelebileceğini ifade etti. Şu anda Avrupa Ekonomik Alanı (AEA), Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ve Schengen Bölgesi üyesi olan İzlanda'da kamuoyu ise adeta ikiye bölünmüş durumda. Son anket verilerine göre, halkın yüzde 51,3'ü müzakerelerin yeniden başlamasını desteklerken, karşı çıkanların oranı yüzde 48,7 seviyesinde seyrediyor. Bu başa baş tablo, yarınki oylamanın nefes kesen bir mücadeleye sahne olacağını gösteriyor.