Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'ndan Kentsel Arkeolojik Sit Alanları İçin Yeni Düzenleme

Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, 23 Eylül 2026 tarihinde Ankara’da gerçekleştirdiği toplantıda, kentsel arkeolojik sit alanlarındaki uygulamalara dair 4390 sayılı yeni bir ilke kararı aldı. Söz konusu karar, 27 Haziran 2025 tarihli ve 3705 sayılı "Kentsel Arkeolojik Sit Alanları Koruma ve Kullanma Koşulları" başlıklı önceki düzenlemenin bazı hükümlerine yönelik açılan dava ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24 Haziran 2026 tarihli yürütmeyi durdurma kararı üzerine hazırlandı.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2026/357 sayılı itiraz kararına uyulması yönünde irade gösteren Kurul, ilgili mahkemenin aksi yönde bir karar alması durumunda konuyu yeniden gündemine alacağını belirtti. Bu süreç, arkeolojik sit alanlarının korunması ile kamu hizmetlerinin aksatılmadan yürütülmesi arasındaki dengenin hukuki denetimle yeniden düzenlenmesini amaçlıyor. İlgili kurumlar, kentsel arkeolojik sit alanlarında yapılacak her türlü altyapı çalışması için Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü uzmanlarının hazırladığı inceleme raporlarını ve koruma bölge kurulu izinlerini esas alarak işlemlerini sürdürmekle yükümlüdür.

Ne değişti?

• Önceki ilke kararında yer alan "kentsel arkeolojik sitlerde plan yapılıncaya kadar zorunlu altyapı kapsamındaki kamu yatırımlarının ilgili koruma bölge kurulu izniyle yapılabileceği" ibaresi metinden çıkarıldı.
• Yeni düzenlemeyle, kentsel arkeolojik sit alanlarında ihtiyaç duyulan su, enerji, ulaşım ve haberleşme gibi altyapı sistemlerinin yapılmasına yönelik kamu yararı kapsamındaki uygulamaların, sit alanına etkisi ve mevcut kalıntılara yapılacak müdahale yöntemleri göz önünde bulundurularak ilgili koruma bölge kurulu izniyle gerçekleştirileceği hükme bağlandı.

Kimleri ilgilendiriyor?

Düzenleme, kentsel arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde altyapı çalışması yürüten belediyeler, enerji ve haberleşme şirketleri gibi kamu hizmeti sunan kurumları, bu projeleri denetleyen koruma bölge kurullarını ve ilgili alanda faaliyet gösteren uzmanları doğrudan ilgilendirmektedir.

Yürürlük

Metinde yürürlük tarihi belirtilmemiştir.

Çıkarılacak sonuç

Bu karar, yargı kararlarının idari düzenlemeler üzerindeki bağlayıcılığını bir kez daha ortaya koymaktadır. Kurul, mahkemenin yürütmeyi durdurma kararına uyum sağlayarak, altyapı yatırımlarının "zorunluluk" kriterinden ziyade, "sit alanına etki ve koruma yöntemleri" gözetilerek yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Bu durum, arkeolojik mirasın korunması ile modern şehirleşme ihtiyaçlarının daha sıkı bir denetim mekanizmasıyla yönetileceğini göstermektedir.

Muhtemel etkiler

Yeni düzenleme ile birlikte, kentsel arkeolojik sit alanlarında gerçekleştirilecek kamu yatırımlarında süreçlerin daha detaylı incelemelere tabi tutulması beklenebilir. Özellikle altyapı projelerinde "kamu yararı" kavramının, arkeolojik kalıntıların korunması ilkesiyle birlikte değerlendirilecek olması, projelerin onay süreçlerini uzatabilir veya daha kapsamlı koruma tedbirlerinin alınmasını zorunlu kılabilir. Bu durum, yerel yönetimlerin planlama aşamasında arkeolojik verileri daha erken evrede dikkate almasını gerektirebilir.