Somali'nin Yeni Seçim Sistemi: Tarihi Bir Dönüm Noktası

Doğu Afrika'nın önemli ülkelerinden biri olan Somali, yaklaşık 20,3 milyon nüfusu ile federal parlamenter cumhuriyet sistemiyle idare ediliyor. Ülkenin idari yapısı, Puntland, Jubaland, Güneybatı, Galmudug, Hirshabelle ve yeni kurulan Kuzeybatı eyaletlerini içerirken, Somaliland ise tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş durumda.

Somali'nin Tarihi Seçim Sistemi Değişimi

Somali'de uzun yıllardır uygulanan dolaylı ve kabile temelli '4,5 sistemi'nden, doğrudan halkın oy kullanabildiği 'bir kişi, bir oy' sistemine geçiş, ülkenin siyasi tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. 1991'de iç savaşın başlamasından bu yana, Somali'nin dört büyük aşireti Hawiye, Darod, Dir ve Digil-Mirifle eşit temsil hakkına sahipken, diğer küçük gruplar ve azınlıklar yarım pay ile temsil ediliyordu. Bu sistemde, milletvekilleri kabile delegeleri tarafından seçiliyor, cumhurbaşkanı ise bu milletvekilleri tarafından belirleniyordu.

Doğrudan Seçimlerin Yol Haritası

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud liderliğindeki hükümet, doğrudan halk oyuna dayanan 'tek kişi, tek oy' sistemine geçişi savunuyor ve bunu ülkede demokratikleşmenin güçlendirilmesi açısından bir atılım olarak görüyor. Somali'de en son doğrudan seçimler 1969 yılında yapılmış, ardından aynı yıl askeri darbe gerçekleşmişti. 2025 yılında gerçekleştirilen doğrudan seçimler, Somali'nin başkenti Mogadişu ve diğer bazı bölgelerde bu sistemin uygulanmaya başlanmasıyla, tarihi bir yeniliği beraberinde getirdi.

Somali'nin Geçmişi ve Geleceği

1991'de Siad Barre rejiminin sona ermesinin ardından, Somali kaos dönemine girdi; bu süreçte ABD ordusunun Somali'ye müdahalesi de sonuçsuz kaldı. 2001'de Cibuti'de düzenlenen toplantılar sonucunda, kabile sistemiyle seçilen Abdulkasim Salad Hasan cumhurbaşkanı oldu ancak güç çatışmaları devam etti. 2004'te Kenya'da yapılan toplantıda, Puntland bölgesinin lideri Abdullahi Yusuf cumhurbaşkanlığına getirildi ve federal sistem kabul edildi. Ancak, sürekli artan kabile rekabetleri ve Eş-Şebab tehdidi nedeniyle hükümet istikrar sağlayamadı.

Somali'de Kabile Temelli Sistemden Ulusal Devlete

Somali'de siyasi partilerin güçlenmesi ve kabile federasyonundan ulusal devlete geçiş, ülkenin siyasi yapısını dönüştürme potansiyeline sahip. 2012'den bu yana, kayıtlı siyasi partilerin sayısı 100'ü aşmış durumda. Kabile sadakatinden, vatandaşlık esasına dayalı bir sisteme geçiş, Somali'nin ekonomik, güvenlik ve eğitim gibi alanlarında hizmet odaklı bir yönetim anlayışını mümkün kılabilir. Bu dönüşüm, Somali'nin parçalı yapısını yekpare bir siyasi organizmaya dönüştürmek için kritik öneme sahip.

Somali'nin Karşılaştığı Zorluklar

Federal hükümet, ülke genelinde doğrudan oy kullanılacak bir seçim sistemini hedeflese de, güvenlik sorunları, altyapı eksiklikleri ve federal eyaletlerle yaşanılan siyasi anlaşmazlıklar, bu sürecin önündeki en büyük engeller arasında yer alıyor. Somali'nin bazı bölgelerinde etkinliğini sürdüren Eş-Şebab terör örgütü, güvenlik güçleriyle çatışmalarını sürdürürken, Puntland ve Jubaland yönetimleri doğrudan seçimlere karşı çıkıyor.

Uzman Görüşleri ve Gelecek Beklentileri

Stratmacy Advisory Üst Yöneticisi Ahmed Mohamed Moge, 'tek kişi, tek oy' sisteminin Somali'nin demokratik gelişimi açısından tarihi bir adım olduğunu vurguluyor. Bu sistem, vatandaşların siyasi liderlerini doğrudan seçebilmesine olanak tanıyacak ve halkın temsili ile demokratik yönetim ilkelerini güçlendirecek. Danimarkalı Somali Uzmanı Prof. Stig Jarle Hansen ise bu sistemin uygulamasının zor bir siyasi hedefe dönüştüğünü belirtiyor ve gerilimlere neden olabildiğini ifade ediyor.

Somali'nin Geleceğine Yatırım

Toronto Üniversitesi Scarborough Secure Futures Lab Araştırmacısı Ebuzer Demirci, Somali halkının büyük bölümünün karar alma süreçlerinin dışında kaldığına dikkat çekiyor. Genç nüfusun büyük bir kısmının siyasal süreçlere doğrudan katılım imkanından mahrum kalmasının sürdürülebilir olmadığına vurgu yapıyor. Demirci, bu durumun yalnızca siyasi temsil sorununa değil, aynı zamanda genç kuşakların devlete, siyasete ve geleceğe olan inancını da zayıflattığını belirtiyor.

Somali'nin ihtiyaç duyduğu şey, sadece güvenlik veya ekonomik kalkınma değil, aynı zamanda vatandaşlarına siyasi aidiyet hissi verebilecek kapsayıcı bir siyasal düzen. Doğrudan seçimler, Somali vatandaşlarının devletle olan bağını güçlendirecek ve özellikle genç nesillere umut verecek tarihi bir dönüşüm potansiyeli taşıyor.