Trump Yönetiminden Yeni Ticaret Hamlesi: Küresel Tarifelerde Kritik Dönemeç

Trump yönetiminin küresel ticaret dengelerini sarsan geçici gümrük vergisi uygulamasında kritik sona gelindi. ABD Yüksek Mahkemesinin Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayanan tarifeleri hukuka aykırı bulmasının ardından devreye sokulan yüzde 10'luk geçici küresel tarife, 24 Temmuz Cuma günü itibarıyla resmen sona eriyor. ABD Başkanı Trump'ın 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü'ne dayanarak 24 Şubat'ta başlattığı bu geçici vergi rejimi, Kongre tarafından uzatılmadığı müddetçe en fazla 150 gün uygulanabiliyordu. Sürenin dolmasıyla birlikte Beyaz Saray, korumacı ticaret politikasını sürdürmek için yeni hukuki formüller üzerinde çalışıyor.

122. Bölümden 301. Bölüme: ABD'nin Yeni Hukuki Dayanak Arayışı

Trump yönetiminin, süresi dolacak olan geçici tarifenin yerine daha kalıcı ve geniş kapsamlı bir sistem kurmak amacıyla 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü'nü devreye sokması bekleniyor. Bu yasa, ABD Ticaret Temsilciliğine (USTR) ABD ticaretini olumsuz etkileyen veya ticaret anlaşmalarını ihlal eden ülkeleri soruşturma ve cezalandırma yetkisi veriyor. ABD yönetimi, halihazırda bu kapsamda geniş çaplı soruşturmalar yürütüyor. USTR, geçtiğimiz mart ayında Çin, Avrupa Birliği (AB), Meksika ve Hindistan dahil 16 büyük ekonominin imalat sektöründeki yapısal aşırı kapasite sorunlarına yönelik bir soruşturma başlatmıştı. Ardından, zorla çalıştırma iddiaları üzerinden Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 60 ticaret ortağı mercek altına alındı. Soruşturma kapsamındaki ülkeler arasında Çin, AB, Kanada, Meksika, Brezilya, Hindistan, Japonya, Rusya, Suudi Arabistan, Güney Kore, İsviçre, Norveç, Tayvan ve Birleşik Krallık yer alıyor.

USTR'nin haziran ayındaki ön bulgularında, bu ülkelerden ithal edilen ürünlere yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında ek gümrük vergisi getirilmesi önerildi. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, 21 Temmuz'da katıldığı bir televizyon yayınında, ABD ticaretinin yaklaşık yüzde 99'unu etkileyen bu soruşturma kapsamında yakın zamanda somut adımların atılacağını duyurdu. Uzmanlar, hukuki dayanak değişse bile Trump yönetiminin ticaretteki korumacı politikasının kararlılıkla devam edeceği görüşünde birleşiyor.

Kanada ve Brezilya Hedefte: Trump'ın Çifte Korumacılık Hamlesi

Yeni dönemde korumacı politikaların dozu artarken, Trump'ın hedef tahtasında komşu Kanada ve Güney Amerika devi Brezilya yer alıyor. Trump, 17 Temmuz'da Kanada'yı orman yangınları ve bu yangınların ABD'deki hava kirliliğine etkileri nedeniyle suçlayarak, bu çevre kirliliğinin maliyetinin Kanada'dan alınan gümrük vergilerine eklenmesi gerektiğini savundu. Bu çıkışın hemen ardından, 20 Temmuz'da Kanada'nın otomotiv, alkollü içecek ve süt ürünlerinde ABD'ye karşı ayrımcı uygulamalar yaptığını iddia eden Trump, 1930 tarihli Tarife Yasası'nın 338. Bölümü uyarınca belirli Kanada ürünlerine yüzde 50 ek vergi getiren 3 başkanlık bildirisini imzaladı.

19 Ağustos'ta yürürlüğe girmesi beklenen bu tarifelerin, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması'nın (USMCA) gözden geçirilme sürecinde Washington'a büyük bir pazarlık gücü kazandırması amaçlanıyor. Öte yandan, 15 Temmuz'da Brezilya'dan ithal edilen belirli mallara da haksız ticaret uygulamaları gerekçesiyle Section 301 kapsamında yüzde 25 oranında ek gümrük vergisi uygulanması kararlaştırıldı. Bu hamleler, küresel ticaret gündemindeki sakin dönemin sona erdiğini gösteriyor.

Ekonomik Fatura Ağırlaşıyor: Hanehalkına Yıllık 1.100 Dolar Ek Yük

Yale Üniversitesi bünyesindeki Bütçe Laboratuvarı (Budget Lab) verilerine göre, ABD'nin 21 Temmuz itibarıyla ortalama tarife oranı yüzde 12,1 seviyesinde bulunuyor. Mevcut yasalar çerçevesinde bu oranın yıl sonunda yüzde 9,8'e gerilemesi bekleniyordu. Ancak Trump yönetiminin 301. Bölüm tarifelerini devreye alması durumunda, yıl sonu ortalama tarife oranının yüzde 12,8'e tırmanacağı öngörülüyor. Bu durumun ABD ekonomisi ve tüketiciler üzerinde ciddi etkileri olacak.

Budget Lab analizine göre, mevcut tarifelerin tüketici fiyatlarına etkisi yüzde 0,4 seviyesindeyken, yeni 301. Bölüm tarifeleriyle bu oran iki katına çıkacak. Mevcut durumda hanehalkı üzerindeki yıllık vergi yükü 550 dolar civarındayken, yeni vergilerle bu rakamın 1.100 dolar seviyesine ulaşması bekleniyor. Diğer yandan, devlet hazinesine girecek gümrük vergisi gelirlerinin önümüzdeki 10 yılda mevcut sistemle 1,3 trilyon dolar olması beklenirken, yeni tarifelerle bu rakamın 2 trilyon dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu veriler, ABD ticaret politikasındaki değişimin hem küresel piyasalarda hem de iç pazarda yeni bir belirsizlik dalgası yaratacağını açıkça ortaya koyuyor.