Trump administrasiýasyndan täze söwda hereketi: Global nyrhlarda möhüm öwrülişik

Trump administrasiýasynyň dünýädäki söwda balansyny sarsdyran wagtlaýyn gümrük salgyt arzasynda möhüm netijä geldi. ABŞ-nyň Courtokary kazyýeti Halkara adatdan daşary ykdysady güýçler kanunyna (IEEPA) esaslanýan nyrhlary bikanun diýip hasaplandan soň güýje giren 10 göterim wagtlaýyn global nyrh 24-nji iýulda resmi taýdan tamamlanýar. ABŞ-nyň prezidenti Trumpyň 1974-nji ýyldaky Söwda kanunynyň 122-nji bölümine esaslanyp 24-nji fewralda başlatan bu wagtlaýyn salgyt düzgüni, iň köp 150 gün ulanylyp bilner. Möhletiniň gutarmagy bilen Ak tam proteksionistik söwda syýasatyny dowam etdirmek üçin täze hukuk formulalarynyň üstünde işleýär.

122. 301-nji bapdan 301-nji bap: Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň täze kanuny esaslary gözlegi

Trump administrasiýasynyň möhleti gutarýan wagtlaýyn nyrhyň ornuny tutmak üçin has hemişelik we hemmetaraplaýyn ulgam döretmek üçin 1974-nji ýyldaky Söwda kanunynyň 301-nji bölümini ulanmagyna garaşylýar. Bu kanun ABŞ-nyň söwda wekiline (USTR) ABŞ-nyň söwdasyna ýaramaz täsir edýän ýa-da söwda şertnamalaryny bozýan ýurtlary derňemek we jezalandyrmak hukugyny berýär. ABŞ administrasiýasy häzirki wagtda bu ugurda uly göwrümli derňewleri geçirýär. Geçen ýylyň mart aýynda USTR Hytaý, Europeanewropa Bileleşigi (EUB), Meksika we Hindistan ýaly 16 esasy ykdysadyýetiň önümçilik pudagynda gurluş taýdan aşa köp işlemek meselesi boýunça derňew işine başlady. Soňra Türkiye ýaly 60 söwda hyzmatdaşy mejbury zähmet aýyplamalary bilen üns merkezine düşdi. Derňew astyndaky ýurtlara Hytaý, EUB, Kanada, Meksika, Braziliýa, Hindistan, Japanaponiýa, Russiýa, Saud Arabystany, Günorta Koreýa, Şweýsariýa, Norwegiýa, Taýwan we Angliýa girýär.

Iýun aýynda USTR-nyň deslapky netijelerinde bu ýurtlardan getirilýän önümlere 10 göterimden 12,5 göterime çenli goşmaça gümrük paçlaryny salmak maslahat berildi. ABŞ-nyň Söwda wekili Jeýmson Greer 21-nji iýulda telewideniýede görkezilen ýaýlymda ABŞ-nyň söwdasynyň takmynan 99 göterimine täsir edýän bu derňewiň çäginde anyk ädimleriň görüljekdigini habar berdi. Hünärmenler, kanuny esas üýtgese-de, Trump administrasiýasynyň söwdada goraýjy syýasaty tutanýerli dowam etjekdigi bilen ylalaşýarlar.

Maksatda Kanada we Braziliýa: Trumpyň goşa gorag hereketi

Täze döwürde goraýjy syýasatlaryň dozasy artdygyça, Trumpyň maksady goňşy Kanada we Günorta Amerikanyň äpet Braziliýasy. 17-nji iýulda, Trump tokaý ýangynlary we bu ýangynlaryň ABŞ-daky howanyň hapalanmagyna edýän täsiri üçin Kanadany günäkärledi we bu daşky gurşawyň hapalanmagynyň bahasynyň Kanada salynýan gümrük paçlaryna goşulmalydygyny öňe sürdi. Bu gahar-gazapdan dessine, 20-nji iýulda Kanadanyň awtoulag, alkogolly içgiler we süýt önümleri boýunça ABŞ-a garşy diskriminasiýa amallarynyň bardygyny öňe süren Trump, 1930-njy ýyldaky nyrh kanunynyň 338-nji bölümine laýyklykda Kanadanyň käbir önümlerine goşmaça 50 göterim salgyt salýan 3 sany prezident yglannamasyna gol çekdi.

19-njy awgustda güýje girmegine garaşylýan bu nyrhlar, ABŞ-Meksika-Kanada şertnamasynyň (USMCA) gözden geçirilişinde Waşingtona uly söwda şertnamasyny bermek üçin niýetlenendir. Beýleki tarapdan, 15-nji iýulda adalatsyz söwda amallary sebäpli 301-nji bölümiň çäginde Braziliýadan getirilýän käbir harytlara 25 göterim goşmaça gümrük paçlary salmak kararyna gelindi. Bu ädimler, global söwda gün tertibindäki asuda döwrüň gutarandygyny görkezýär.

Ykdysady kanun has agyrlaşýar: Öý hojalygyna ýylda 1100 dollar goşmaça ýük

aleale uniwersitetiniň Býudjet laboratoriýasynyň maglumatlaryna görä, 21-nji iýulda ABŞ-nyň ortaça nyrh nyrhy 12,1 göterim. Häzirki kanunlara görä, ýylyň ahyryna çenli bu nyrh 9,8 göterime çenli azalmagyna garaşylýar. Şeýle-de bolsa, Trump administrasiýasy 301-nji bölüm nyrhlaryny durmuşa geçirse, ýylyň ahyrynda ortaça nyrh nyrhynyň 12,8 göterime çenli ýokarlanmagyna garaşylýar. Bu ABŞ-nyň ykdysadyýetine we sarp edijilerine çynlakaý täsir eder.

Býudjet laboratoriýasynyň seljermesine görä, häzirki nyrhlaryň sarp ediş bahalaryna täsiri 0,4 göterim bolsa-da, bu nyrh 301-nji bölümiň täze nyrhlary bilen iki esse artar. Öý hojalygyna häzirki ýyllyk salgyt ýüküniň 550 dollar töweregi bolandygyna garamazdan, bu görkezijiniň täze salgytlar bilen 1100 dollara ýetmegine garaşylýar. Beýleki tarapdan, döwlet gaznasyna girjek gümrük salgyt girdejileriniň häzirki sistema bilen ýakyn 10 ýylda 1,3 trillion dollar bolmagyna garaşylsa-da, täze nyrhlar bilen bu görkezijiniň 2 trillion dollara ýetjekdigi çak edilýär. Bu maglumatlar ABŞ-nyň söwda syýasatynyň üýtgemeginiň dünýä bazarlarynda we içerki bazarda täze näbellilik tolkunyny döredjekdigini aç-açan görkezýär.