Türkiye'de AR-GE harcamaları 10 yılda 2,5 trilyon lirayı aştı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, savunma, havacılık ve uzay gibi stratejik sektörlerde teknolojik gelişimi destekleyen AR-GE harcamaları, 2016-2025 dönemini kapsayan 10 yıllık süreçte toplam 2 trilyon 550 milyar 292 milyon liraya ulaştı. Söz konusu harcamalar, 2016 yılında 29 milyar 412 milyon lira seviyesindeyken, 2025 yılı itibarıyla 980 milyar 428 milyon liraya yükselerek 33 katlık bir artış gösterdi.

AR-GE personel sayısı ve niteliği nasıl değişti?

AR-GE faaliyetlerinde görev alan personel sayısı 10 yıllık dönemde 178 bin 805 kişi artış göstererek 2025 yılında 317 bin 982 kişiye ulaştı. Personelin eğitim durumu incelendiğinde, yüzde 40,6'sının lisans mezunu olduğu, yüzde 31'inin ise doktora veya eş değeri bir eğitime sahip olduğu kaydedildi. Ayrıca kadın AR-GE personelinin toplam içindeki payı 2016'da yüzde 31,4 iken, 2025 yılında yüzde 34,1 seviyesine yükseldi.

Yüksek teknoloji yatırımları ne yönde gelişti?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında yürüttüğü çalışmalarla, yüksek teknoloji alanındaki AR-GE yatırımları 10 yılda yaklaşık 45 kat artarak 154 milyar 24 milyon liraya çıktı. Geçen yıl imalat sanayisinde gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon liralık toplam AR-GE harcamasının yüzde 47,7'sini yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler oluşturdu. Bölgesel bazda ise harcamaların en yoğun olduğu il İstanbul olurken, bu ili Ankara, Kocaeli ile Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova bölgeleri takip etti.

Türkiye'de 2016 yılından 2025 yılına kadar geçen 10 yıllık süreçte, Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki AR-GE harcamalarının oranı yüzde 1,12'den yüzde 1,55 seviyesine çıktı. Stratejik alanlara odaklanan bu yatırımlar, imalat sanayisinde teknoloji odaklı dönüşümü hızlandırırken, personel niteliğinde de akademik yetkinliği yüksek bir iş gücü yapısının oluşmasını sağladı.

AR-GE verileri, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yürütülen periyodik araştırmalarla takip edilmekte olup, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen stratejik hedefler doğrultusunda güncellenmektedir. Söz konusu verilere ve sektörel detaylara ilişkin ayrıntılı raporlar kurumun resmi internet sitesi üzerinden kamuoyu ile paylaşılmaktadır.

Çıkarılacak sonuç

Son 10 yılda AR-GE harcamalarında kaydedilen 33 katlık artış, Türkiye'nin teknolojik üretim kapasitesini artırma yönündeki kararlılığını ve stratejik sektörlere verilen önemi somut bir şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle yüksek teknoloji yatırımlarının orta-yüksek teknoloji yatırımlarının önüne geçmesi, sanayi yapısının katma değerli üretim modeline doğru evrildiğini göstermektedir.

Personel niteliğindeki iyileşme ve kadın çalışan oranındaki artış, AR-GE ekosisteminin hem nicelik hem de nitelik açısından genişlediğine işaret etmektedir. İstanbul ve Ankara gibi merkezlerin harcamalardaki ağırlığı, teknolojik faaliyetlerin belirli bölgelerde kümelendiğini ve bu bölgelerin inovasyon merkezi olma vasfını koruduğunu kanıtlamaktadır.

Muhtemel etkiler

Yüksek teknolojiye yapılan yatırımların artması, orta ve uzun vadede Türkiye'nin küresel pazarlardaki rekabet gücünü olumlu yönde etkileyebilir. İmalat sanayisinde yüksek teknolojili ürünlerin payının artması, dışa bağımlılığın azalmasına ve ihracat kalemlerinde birim değerin yükselmesine katkı sağlayabilir.

Nitelikli AR-GE personeli sayısındaki artış, üniversite-sanayi iş birliğini güçlendirebilir ve yerli teknoloji geliştirme süreçlerini hızlandırabilir. Bu durum, teknoloji odaklı girişimlerin artmasına ve ülke genelinde inovasyon kültürünün yaygınlaşmasına olanak tanıyabilir.