Türkiýedäki gözleg we barlag çykdajylary 10 ýylda 2,5 trillion liradan geçdi

Türk statistika institutynyň (TUIK) maglumatlaryna görä, goranyş, awiasiýa we kosmos ýaly strategiki pudaklarda tehnologiki ösüşi goldaýan R&D çykdajylary, 2016-2025-nji ýyllary öz içine alýan 10 ýyllyk döwürde jemi 2 trillion 550 milliard 292 million lira ýetdi. Bu çykdajylar 2016-njy ýylda 29 milliard 412 million lira derejesinde bolsa-da, 2025-nji ýyla çenli 33 esse artyp, 980 milliard 428 million lira boldy.

Ylmy-barlag işgärleriniň sany we kärleri nähili üýtgedi?

Ylmy-barlag işlerinde işleýän işgärleriň sany 10 ýylyň dowamynda 178 müň 805 adam artdy we 2025-nji ýylda 317 müň 982 adama ýetdi. Işgärleriň bilim derejesi gözden geçirilende 40,6 göteriminiň bakalawr derejesi we 31 göteriminiň doktorlyk ýa-da şoňa meňzeş bilim alandygy bellendi. Mundan başga-da, gözleg we barlag işleriniň zenan işgärleriniň umumy paýy 2016-njy ýylda 31,4 göterim bolsa-da, 2025-nji ýylda 34,1 göterime çenli ýokarlandy.

technologyokary tehnologiýa maýa goýumlary haýsy ugurda ösdi?

Senagat we Tehnologiýa ministrligi tarapyndan Milli Tehnologiýa Hereketiniň çäginde geçirilen işler bilen, ýokary tehnologiýa pudagyna R&D maýa goýumlary 10 ýylda takmynan 45 esse artyp, 154 milliard 24 million lira ýetdi. Geçen ýyl önümçilik pudagynda 322 milliard 656 million liranyň umumy gözleg we gözleg çykdajylarynyň 47,7 göterimi ýokary tehnologiýa işleri bilen meşgullanýan kärhanalardan ybaratdy. Sebitleýin taýdan iň köp çykdajy eden welaýat Stambul, ondan soň Ankara, Kokaeli we Sakarya, Düzçe, Bolu we ovalowa sebitleri bar.

Türkiýede 2016-njy ýyldan 2025-nji ýyla çenli bolan 10 ýyllyk döwürde jemi içerki önümiň (JIÖ) gözleg we gözleg çykdajylarynyň mukdary 1,12 göterimden 1,55 göterime çenli ýokarlandy. Strategiki ugurlara gönükdirilen bu maýa goýumlary önümçilik pudagynda tehnologiýa gönükdirilen özgerişleri çaltlaşdyrdy we ýokary akademiki başarnykly işçi güýjüni döretmäge mümkinçilik berdi.

Ylmy-barlag maglumatlary, Türk statistika instituty tarapyndan geçirilen döwürleýin gözlegleriň netijesinde gözegçilik edilýär we Senagat we Tehnologiýa ministrligi tarapyndan kesgitlenen strategiki maksatlara laýyklykda täzelenýär. Maglumatlar we pudaklaýyn jikme-jiklikler barada jikme-jik hasabatlar edaranyň resmi web sahypasynda halk bilen paýlaşylýar.

Netije

Soňky 10 ýylda gözleg we gözleg çykdajylarynyň 33 esse ýokarlanmagy Türkiýeniň tehnologiki önümçilik kuwwatyny ýokarlandyrmak we strategiki pudaklara berilýän ähmiýeti anyk görkezýär. Hususan-da, ýokary tehnologiýaly maýa goýumlarynyň orta ýokary tehnologiýa maýa goýumlaryndan ýokary bolmagy senagat gurluşynyň goşulan önümçilik modeline tarap ösýändigini görkezýär.

Işgärleriň hiliniň ýokarlanmagy we aýal işgärleriň sanynyň ýokarlanmagy Ylmy barlag we ekosistemanyň mukdar we hil taýdan giňelýändigini görkezýär. Stambul we Ankara ýaly merkezleriň çykdajydaky agramy tehnologiki işleriň käbir sebitlerde jemlenendigini we bu sebitleriň innowasiýa merkezleri statusyny saklaýandygyny subut edýär.

Mümkin täsirler

technologyokary tehnologiýa maýa goýumlarynyň köpelmegi Türkiýanyň orta we uzak möhletleýin dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygyna oňyn täsir edip biler. Önümçilik pudagynda ýokary tehnologiýaly önümleriň paýyny artdyrmak daşary ýurt garaşlylygyny azaltmaga we eksport önümleriniň birlik bahasyny ýokarlandyryp biler.

Ökde hünärli gözleg işgärleriniň sanynyň köpelmegi uniwersitet-senagat hyzmatdaşlygyny güýçlendirip we içerki tehnologiýany ösdürmek proseslerini çaltlaşdyryp biler. Bu tehnologiýa gönükdirilen başlangyçlaryň köpelmegine we innowasiýa medeniýetiniň tutuş ýurtda ýaýramagyna mümkinçilik döredip biler.