Türkiýedäki gözleg we barlag çykdajylary 2025-nji ýylda 980,4 milliard lira çenli ýokarlandy

Türk statistika instituty (TUIK) 2025-nji ýyldaky gözleg we ösüş (R&D) çäreleriniň netijelerini halk bilen paýlaşdy. Maglumatlara görä, Türkiýedäki içerki gözleg we barlag çykdajylary 2025-nji ýylda geçen ýyl bilen deňeşdirilende 328 milliard 607 million lira artyp, jemi 980 milliard 428 million lira ýetdi. Bu çykdajylaryň jemi içerki önümdäki paýy 2024-nji ýylda 1,46 göterimden 2025-nji ýylda 1,5 göterime çenli ýokarlandy.

Gözleg we gözleg çykdajylarynda haýsy pudaklar tapawutlanýar?

Gözlegleriň netijelerine görä, gözleg we gözleg çykdajylarynyň iň uly paýy 65 göterim bilen maliýe we maliýe däl kompaniýalar tarapyndan alyndy. Kompaniýalar 30,3 göterim bilen ýokary bilim edaralary tarapyndan yzarlanylsa, umumy hökümet we telekeçilik däl guramalaryň paýy 4,7 göterim boldy. Çykdajylaryň arasynda işgärleriň çykdajylary 58,8 göterim bilen birinji ýerde durýar. Maliýe tarapynda, çykdajylaryň 52,5 göterimi kompaniýalar, 31,1 göterimi umumy hökümet we 14,1 göterimi ýokary okuw jaýlary tarapyndan tölenildi.

Ylmy-barlag işgärleriniň paýlanyşy we bilim ýagdaýy nähili?

Doly iş gününe ekwiwalent (FTE) nukdaýnazaryndan 2025-nji ýylda jemi 317 müň 982 adam gözleg we barlag işgäri bolup işledi. Bu işgärleriň 67,9 göterimi kompaniýalarda, 29 göterimi ýokary bilimde we 3 göterimi umumy döwlet edaralarynda işledi. Gözleg we barlag işleriniň aýal-gyzlarynyň derejesi jemi 34,1 göterim hasaplanylsa-da, işgärleriň 40,6 göteriminiň bakalawr derejesi, 31 göteriminiň doktorlyk derejesi ýa-da şoňa meňzeş derejesi, 19,4 göterimi bolsa bilim derejesine görä magistr derejesi barlygy kesgitlenildi.

2025-nji ýylda Türkiýede gözleg we barlag işleri geçirilende, çykdajylaryň we işgärleriň işiniň jemlenen sebitleriniň arasynda Stambul (TR10) birinji boldy, çykdajylaryň paýy 31,8 göterim. Stambulda 30 göterim bilen Ankara (TR51), 9,5 göterim bilen Kokaeli, Sakarya, Düzçe, Bolu we ovalowa (TR42) sebitler bar. Önümçilik pudagynda gözleg we gözleg çykdajylarynyň 47,7 göterimi ýokary tehnologiýa işleri bilen meşgullanýan kärhanalar tarapyndan edildi.

TÜİK tarapyndan yglan edilen bu maglumatlar, Türkiýanyň tehnologiki başarnyklarynyň we innowasiýa kuwwatynyň üýtgemegini görkezýän resmi statistika. Her ýyl yzygiderli geçirilýän bu gözlegler bilen, edara hususy pudagyň, döwletiň we uniwersitetleriň gözleg we barlag işleri baradaky häzirki çykdajylary we adam resurslary maglumatlary ýygnaýar we döwlet syýasatlarynyň emele gelmegine esas döredýän hasabatlary berýär.

Netije

Türkiýäniň jemi içerki önümindäki gözleg we gözleg çykdajylarynyň paýynyň 1,5 göterime çenli ýokarlanmagy, ýurduň innowasiýa gönükdirilen ösüş strategiýasynda yzygiderli öňe gidişligini görkezýär. Hususan-da, umumy çykdajylarda kompaniýalaryň agdyklyk edýän roly we ýokary tehnologiýaly işe bolan tendensiýa hususy pudagyň gözleg we höweslendiriş işlerine bolan gyzyklanmasynyň güýçlenýändigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Gözleg we gözleg çykdajylarynyň bu ýokarlanmagy, orta we uzak möhletleýin döwürde Türkiýanyň önümçilik pudagynda goşulan önümleriň önümçilik kuwwatyny artdyryp biler. Techokary tehnologiýaly çärelere maýa goýumlaryny güýçlendirmek, hünärli zähmet islegini artdyryp, global bäsdeşlik ukybyna oňyn täsir edip biler. Mundan başga-da, kompaniýanyň çykdajylarynda gytaklaýyn höweslendirişleriň paýyny artdyrmak hususy pudagy R&D maýa goýmaga höweslendirip biler.