Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı: 70 Yıllık Deneyimle Yeni Reaktörler Şekilleniyor

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), küresel enerji güvenliği ve iklim hedefleri konusunda artan baskılara dikkat çekerek, nükleer enerjinin bu zorlukların çözümünde önemli bir rol oynadığını belirtti. Ajans, nükleer enerjinin, düşük karbonlu bir teknoloji olarak uzun vadede uygun maliyetli, istikrarlı ve sera gazı emisyonu olmayan bir enerji kaynağı sunduğunu ifade etti.

IAEA, birçok ülkenin enerji arz güvenliği, sistem istikrarı ve fiyat dalgalanmalarına karşı önlem olarak nükleer enerjiyi değerlendirdiklerini vurguladı. Açıklamada, "Bu temiz ve güvenli enerji kaynağına olan küresel ilgi artış gösteriyor," denildi.

Nükleer enerjinin, sanayi, ulaşım, ısıtma ve soğutma elektrifikasyonu ile yapay zeka sistemleri ve veri merkezleri gibi alanlarda artan elektrik talebini karşıladığına dikkat çekildi.

Yeni nesil reaktörlerin tasarımında güvenliğin önemi üzerinde duran IAEA, geçmiş kazalardan alınan dersler ve işletme deneyimlerinden yola çıkarak uluslararası güvenlik gereksinimlerinin güçlendirildiğini belirtti.

IAEA, yeni nesil reaktörleri "evrimsel" ve "yenilikçi" olarak ikiye ayırıyor. Evrimsel reaktörler, mevcut tasarımları geliştiren kanıtlanmış özelliklere sahipken, yenilikçi reaktörler yeni teknolojilerle donatılıyor. Evrimsel reaktörlerin çoğu halihazırda kullanılırken, yenilikçi konseptlerin önümüzdeki 10-20 yıl içinde devreye alınması planlanıyor.

Buna ek olarak, birçok ülkenin küçük modüler reaktör (SMR) teknolojilerini planlarına dahil ettiğine dikkat çekildi. SMR'ler, 300 megavata kadar elektrik üretebiliyor ve çeşitli enerji ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlandı.

SMR'lerin, küçük şebekelere hizmet sağlamak, fosil yakıtlı santralleri değiştirmek ve uzak bölgelere enerji ulaştırmak gibi amaçlarla kullanılabileceği belirtiliyor. Ayrıca, mevcut şebekelerin yeterli olmadığı durumlarda veri merkezleri için enerji sağlamak gibi "arka planda" uygulamalarda da değerlendirilmekte.

IAEA, bölgesel ısıtma, hidrojen üretimi ve nükleer tuzdan arındırma gibi alanlarda SMR'lerin temiz enerji dönüşümüne katkı sunduğunu vurguladı. Bu reaktörlerin yüksek modülerlik ve standardizasyon özellikleri sayesinde inşaat süresinin kısaldığı ve maliyetlerin düştüğü ifade edildi.

IAEA, güvenlik standartları ve teknik destekleriyle ülkelerde güçlü ve sürdürülebilir bir küresel nükleer güvenlik çerçevesi oluşturulmasına teşvik ediyor. Doğal afetler ve ciddi kaza senaryolarına karşı "derinlemesine savunma" yaklaşımını güçlendirerek modern nükleer santrallerde güvenliği artırıyor.

Ajans, radyasyon kaynağı ile dış ortam arasında bariyerlerin dayanıklılığını artırarak, bir veya daha fazla bariyerin işlevsiz kalması durumunda dahi halkın ve çevrenin korunmasına katkı sağlıyor.

IAEA, siber tehditlere karşı bilgi ve bilgisayar güvenliği alanındaki programlarını geliştiriyor. Jeopolitik risklerde nükleer güvenlik için "Yedi Temel İlke"yi uygulamaya koyuyor. Bu ilkeler, fiziksel bütünlük, güvenlik sistemleri ve diğer hayati unsurları kapsıyor.

Ajansın güvenlik standartları, sel, fırtına, sıcak hava dalgaları, kuraklık ve deprem gibi risklerin tesislerin güvenlik değerlendirmelerinde dikkate alınmasını zorunlu kılıyor.

IAEA, talep üzerine güvenlik standartlarını geliştiriyor ve bunların uygulanması için ülkelere yardım ve eğitim desteği sağlıyor. Türkiye ile yapılan işbirliği anlaşması kapsamında, nükleer enerji ve güvenlik gibi konularda öncelikli alanlar belirlendi.

Eylül 2023'te Türkiye, IAEA ile 2024-2029 dönemini kapsayan "Ülke Çerçeve Programı Anlaşması"nı imzaladı. Ayrıca, IAEA Genel Direktörü Rafael Mariano Grossi, Akkuyu Nükleer Güç Santrali'ni ziyaret ederek, Türkiye'nin nükleer alandaki gelişiminde sağlam kurumsal yapılanmanın önemini vurguladı.

IAEA, Türkiye'yi desteklemek için "Teknik Güvenlik İncelemeleri", "Entegre Nükleer Altyapı İncelemesi" gibi çeşitli görevler planlıyor.

1950'lerde kurulan nükleer enerji santralleri, bugün küresel elektrik üretiminde yüzde 10'luk bir paya sahiptir. IAEA verilerine göre, 30'dan fazla ülkede 415 nükleer reaktör aktifken, 16 ülkede 72 reaktörün inşaatı devam ediyor. SMR'ler de giderek daha fazla önem kazanıyor.

IAEA, 2050'de küresel nükleer kurulu gücün 2024'e göre 2,6 kat artmasını ve bu artışın yüzde 24'ünün SMR'lerden gelmesini bekliyor.