"13 milliard dollar" Wenesueladan ABŞ-a çenli aralyk: Waşington dymýar

ABŞ administrasiýasynyň Wenesuelanyň nebit satuwyndan alnan 13 milliard dollardan gowrak ummasyz býudjetini nähili ulanýandygy baradaky näbellilik, global syýasy we ykdysady gün tertibiniň merkezine öwrüldi. Recentlyakynda weýrançylykly ýer titremelerden sarsdyrylan we çuňňur ykdysady krizis bilen ýüzbe-ýüz bolýan Wenesuela, bu çeşmä gyssagly mätäç; Waşingtonyň aç-açanlygynyň bolmazlygy halkara derejesinde we ABŞ Kongresinde berk tankytlara sebäp bolýar.

Nebit girdejilerine gözegçilik we dolandyryş üýtgemeleri

Kpler we Argus Media maglumatlaryna esaslanan “Finansal Taýms” tarapyndan geçirilen derňewler ABŞ-nyň şu ýyl Wenesuelanyň nebit eksportyndan 13 milliard dollardan gowrak girdeji gazanandygyny görkezýär. Januaryanwar aýynda geçirilen harby operasiýadan soň, Nikolas Maduronyň we Delsi Rodrigueziň ýurduň liderligini öz üstüne almagy bilen, Wenesuelanyň ömri gany bolan nebit eksportyna gözegçilik ABŞ administrasiýasynyň gözegçiliginde boldy. Economyurduň ykdysadyýetiniň jemi içerki önüminiň takmynan 25 göterimini emele getirýän bu möhüm girdejileriň ykbaly uly syr boldy. ABŞ-nyň Energetika ministrligi ýygnalan serişdeleriň ABŞ-nyň we Wenesuelanyň halkynyň bähbidine ulanyljakdygyny öňe sürse-de, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump harby interwensiýanyň ähli çykdajylarynyň bu nebit girdejilerinden has ýokarydygyny öňe sürdi.

Kongresden we halkdan aç-açanlyk üçin basyş

Puluň ulanylyşy baradaky gapma-garşy sözler Waşingtonda karar berýänleriň arasynda hem ünsi çekýär. ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň işgäri Maýkl Kozak göz öňünde tutulan girdejiniň takmynan 3 milliard dollarynyň Wenesuela geçirilendigini we galan mukdaryň barlag işiniň jikme-jik dowam edýändigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, bu düşündiriş Kongres agzalaryny kanagatlandyrmak üçin ýeterlik däldi. Demokratik Kongres agzalary Ak tamyň milliardlarça dollarlyk nebit girdejisini dolandyrmak barada ýeterlik maglumatyň ýokdugyny aýdyp, gyssagly aç-açanlygy talap etdiler. Şonuň ýaly-da, respublikan wekili Mariýa Elwira Salazar hem çykdajylar we serişdeleriň nirede saklanýandygy barada jikme-jik hasabat berilmegini isledi. Mart aýynda Karakas administrasiýasy tarapyndan nebit girdejilerine aç-açan gözegçilik etmek üçin döredilen resmi web sahypasynda 300 million dollarlyk ýekeje transfer ýazgysynyň bardygy sorag soraglaryny döredýär.

quer titremesiniň ýaralaryny bejermek üçin çeşmeler gözlemek

Nebit önümçiliginiň ýokarlanmagyna we sanksiýalaryň bölekleýin gowşadylmagyna garamazdan Wenesuelanyň ykdysadyýeti dikeldilip bilinmez. Wenesuelanyň tanymal ykdysatçysy Fransisko Rodriguez ykdysady ösüşiň bozulmagynyň iň esasy sebäbiniň ABŞ-nyň konfiskasiýa eden nebit girdejileriniň hemmesini Karakasa geçirmezligi. 24-nji iýunda bolup geçen iki weýrançylykly ýer titremesi bilen ýurduň maliýe kynçylyklary hasam çuňlaşdy. Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) habarlaryna görä, bu ýer titremeler ýurtda takmynan 37 milliard dollar zyýan çekdi. Rodrigueziň ýolbaşçylygyndaky Karakas administrasiýasy gyssagly dikeldiş taslamalary üçin HPG-nyň çägindäki çeşmelerden peýdalanmaga synanyşýarka, daşary ýurtdaky ähli emlägini, esasanam Angliýa Bankynda ýapylan Wenesuelanyň altynlaryny yzyna almak üçin diplomatik hüjümini dowam etdirýär.