17 ýaşly Aýşe Umaýyň gidroponiki oba hojalygy taslamasy ABŞ-da dünýä derejesini aldy

Kahramanmaraşyň Elbistan etrabynda, suw serişdesi bolmadyk belentlikdäki platoda başlanan ynkylap gidroponiki oba hojalygy taslamasy dünýä derejesinde uly üstünlik gazandy. 17 ýaşly Robert orta mekdebiniň okuwçysy Aýşe Umaý Baçýwanyň ýolbaşçylygynda leonardit dökünleriniň suw saklamak aýratynlygyndan peýdalanyp durmuşa geçirilýän ekologiki erik önümçiligi modeli ilkinji miwelerini berdi. Howanyň üýtgemegine garşy göreşiň çäginde işlenip düzülen bu ylmy gözleg, Türkiýede we halkara arenasynda abraýly baýraklara eýe boldy.

Gurak platoda ylmy gudrat: 2 müň belentlikde suwsuz erik öndürmek

Kahramanmaraşyň Elbistan etrabynyň ıalıntaş etrabynda ýaşaýan Bahçıwan maşgalasy oba hojalygynyň durnuklylygy üçin göreldeli taslama amala aşyrdy. Maşgalanyň ýaş agzasy Aýşe Umaý Baçıwan bary-ýogy 17 ýaşynda bolsa-da, 2 müň metr belentlikde suwsyz sebitde Malatýa eriklerini ösdürip ýetişdirmek üçin giňişleýin gözleglere başlady. Sebitdäki ýylylyk elektrik stansiýasyndan alnan leonardit dökünleriniň ýokary suw saklaýyş ukybyny açan Baçıwan, bu tebigy baýlygy topragyň suw isleglerini kanagatlandyrmak üçin ulandy. Ilkinji hasyl bäş ýyl mundan ozal agaçlaryň ösmegi bilen 500 erik agajy bilen ekilen gury ýerde üstünlikli geçirildi. Taslama, global ýylylyk we gurakçylyk howpuna garşy oba hojalygyny suwarmagyň zerurlygyny azaldýan innowasiýa alternatiwasyny hödürleýär.

70 ýaşyndaky boş ýer 10 müň agaçly äpet oazise öwrüldi

Doly boş we takmynan 70 ýyl bäri hiç hili oba hojalygy amala aşyrylmadyk maşgala topragy bu ylmy çemeleşme bilen gaýtadan janlandy. Maşgala agzalary birinji etapda 500 nahal bilen başlanan taslamada doly hyzmatdaşlykda işlediler. Aýşe Umaýyň ene-atasyndan başga-da, daýysy we atasy hem bu ugurda işjeň rol oýnapdyr. Taslamanyň üstünlikli bolandygyny gören beýleki ýer paýdarlarynyň gatnaşmagynda önümçilik kuwwaty gysga wagtyň içinde 10 müň agaja ýetdi. Sebitiň ilaty üçin täze girdeji çeşmesini açan bu başlangyç, boş ýerleri ykdysadyýete getirmek meselesinde-de nusgawy işe öwrüldi.

Halkara arenasynda uly üstünlik: ABŞ-dan kümüş medal

Aýşe Umaý Bahçýwanyň ýerli we daşary ýurt uniwersitetlerinden alan akademiki maslahat beriş we tejribe goldawy bilen ylmy makala öwrülen taslama dünýä derejesinde ünsi çekdi. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşýän Terra Science tarapyndan gurnalan howa we daşky gurşawa gönükdirilen abraýly bäsleşikde dünýäniň dürli künjeklerinden gatnaşan 950 taslamanyň arasynda tapawutlanyp, kümüş reýtinge eýe boldy. Orta mekdep okuwçylarynyň howanyň üýtgemegi taslamasy bäsleşiginde Türkiýede birinji orny eýelän bu taslama Angliýada geçirilen şuňa meňzeş ýaryşda bürünç medal gazandy. Üstünlik gazanan ýaş gözlegçi, 30-njy sentýabrda Şanlyurfada geçiriljek TEKNOFEST çärelerinde öz taslamasyny görkezer we noýabr aýynda Gonkongda geçiriljek ykdysadyýet we telekeçilige gönükdirilen halkara bäsleşiginiň finalynda Türkiýä wekilçilik eder.