ABŞ bilen Eýranyň arasynda 14 maddalyk parahatçylyk meýilnamasynyň taslamasy yglan edildi

ABŞ bilen Eýranyň arasynda ençeme ýyl bäri dowam edip gelýän dartgynlygy aradan aýyrmak üçin taýýarlanan 14 maddalyk parahatçylyk meýilnamasynyň taslamasy aýan edildi. Taslamada atyşygyň hemişelik bolmagy we Hormuz bogazyny açmak ýaly möhüm makalalar bar. Bu ösüşler iki ýurduň arasyndaky uzak möhletli konfliktleri we gatnaşyklary täzeden gurmagy maksat edinýär.

Ot açyşlyk we özygtyýarlylyk borçnamalary

CNN tarapyndan alnan tekstiň taslamasynda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky söweşiň ähli tarapdan gutarmalydygy we taraplaryň biri-birine garşy güýç ulanmakdan saklanmalydygy aýdylýar. Esasanam Liwanda konfliktleriň bes edilmegi görnükli faktorlaryň biridir. Bu sebitdäki parahatçylyk tagallalarynyň ilkinji anyk ädimi hasaplanýar.

Hormuz bogazy we deňiz gabawy

Taslama Hormuz bogazyndaky deňiz gabawynyň aýrylmagyny we 30 günüň içinde ulaglaryň öňki derejesine gaýdyp gelmegini göz öňünde tutýar. Bu, dünýä söwdasy üçin möhüm ähmiýete eýe bolan ösüş hökmünde görülýär. Şeýle hem Eýran bu işde zerur çäreleri görer we Pars aýlagy bilen Oman deňziniň arasynda söwda gämileriniň geçmegini üpjün eder diýlip garaşylýar. 60 günüň içinde gutarnykly şertnamanyň çäginde bu gaznany durmuşa geçirmegiň mehanizmini işläp düzmek meýilleşdirilýär. Ykdysady sanksiýalary aýyrmak we Eýranyň nebit we nebithimiýa eksportyndan boşatmalar bermek hem bu meýilnamanyň möhüm elementleriniň biridir.

learadro ýaraglary we gutarnykly şertnama gepleşikleri

Şertnamanyň taslamasy Eýranyň ýadro ýaragyny öndürmezlige ygrarlydygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, ýokary derejede baýlaşdyrylan uranyň ätiýaçlyklary barada jikme-jiklikler entek belli däl. Bu meseleleriň soňky şertnama gepleşiklerinde ara alnyp maslahatlaşyljakdygy aýdylýar. Jemleýji şertnamanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan tassyklanmagy meýilleşdirilýär. Bu ýagdaý iki tarapyň hem diplomatik çözgüt gözleýändigini görkezýär.

Geljekki ssenariýler we netije

Düşünişmek memorandumynyň Şweýsariýada gol çekiljek iň soňky tekst bilen birmeňzeş boljakdygy entek belli däl. Şonuň üçin tehniki jikme-jiklikleri aýdyňlaşdyrmak we tekste üýtgetmeler girizmek mümkin. Parahatçylyk meýilnamasyny durmuşa geçirmek Eastakyn Gündogarda dowamly parahatçylyga tarap möhüm ädim bolup biler. Şeýle-de bolsa, işleriň üstünlikli bolmagynda taraplaryň ygrarlylygy we halkara jemgyýetçiliginiň goldawy möhüm rol oýnar.