ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik ýer titremesi: Yslamabat baradaky Memorandum düýbünden togtadyldy

Eastakyn Gündogarda diplomatik çözgüt gözlemek ýene-de uly zarba urdy. Pakistan hökümetiniň töwellaçylygy bilen amala aşyrylan we sebitdäki dartgynlygy azaltmagy maksat edinýän Eýran bilen ABŞ arasynda Yslamabat düşünişmek Memorandumy hakykatdanam çöküp başlady. Tähran administrasiýasy Waşingtonyň şertnamanyň esasy düzgünlerini aç-açan bozandygyny öňe sürüp, şertnamanyň çäginde ähli borçnamalaryny we borçlaryny resmi taýdan togtatandygyny habar berdi.

Eýranyň ýokary derejeli diplomaty, häzirki baglanyşykda diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak däl-de, tersine, "ýurdy goramak we bolup biljek hüjümlere gyssagly jogap bermek" däldigini aýtdy. Garibabadi stoluň üstünde täze diplomatik gepleşik etabynyň ýokdugyny aýtdy.

ABŞ-nyň sebitdäki harby güýji köpelýär: Ysraýylda tanker uçarlary

Tähranyň bu gödek sözleri ABŞ-nyň Eastakyn Gündogardaky harby berkitmelerini görlüp-eşidilmedik derejede ýokarlandyrýan döwre gabat geldi. Sebitdäki harby işjeňlik Ysraýyl goşunynyň soňky çykyşlary bilen tassyklandy.

Ysraýylyň harby çeşmeleri ABŞ-nyň howa güýçleriniň içinde hyzmat edýän howa ýangyç uçarlarynyň köpüsiniň ýurda gelendigini habar berdiler. Bu strategiki uçarlaryň, raýat awiasiýasynyň howpsuzlygyna howp salmazlygy we howa gatnawynyň bozulmagyna sebäp bolmazlygy üçin raýat Ben Gurion howa menziliniň ýerine göni harby howa bazalaryna ýerleşdirilendigi paýlaşyldy.

Ysraýyl goşuny bu strategiki ýüküň Waşington administrasiýasy bilen doly utgaşdyrylandygyny aýtdy. Geljekde sebitdäki harby bazalara goşmaça tanker uçarlarynyň ýerleşdiriljekdigi, şeýlelik bilen ABŞ-nyň goşunynyň sebitdäki iş gerimini giňeldip, tomus möwsüminde raýat uçuş tertibini gorap saklajakdygy mälim edildi. Harby hünärmenler howada ýangyç guýup bilýän bu ýörite platformalaryň söweşjeň we strategiki bombaly uçarlara müňlerçe kilometr aralykda üznüksiz we uzak möhletli amallary amala aşyrmaga mümkinçilik berýän iň möhüm elementlerdigini bellediler.

Waşingtonyň tablisasyndaky iki fazaly strategiýa

ABŞ-da ýerleşýän harby we diplomatik çeşmeleriň Al Arabiya telewideniýesine beren maglumatlaryna görä, Ak tam we Pentagon iki basgançakdan ybarat Eýrana garşy giňişleýin harby strategiýany amala aşyrýarlar.

Meýilnamanyň birinji tapgyry global energiýa transportynyň merkezi bolan Hormuz bogazyna we onuň töweregine gönükdirilendir. ABŞ Eýranyň bu sebitdäki harby mümkinçiliklerini we mümkinçiliklerini çäklendirmegi maksat edinýär, şeýlelik bilen halkara deňiz söwda ýollarynyň howpsuzlygyny üpjün edýär. Waşington Eýranyň raýat we söwda gämilerine garşy hüjümleri amala aşyrandygyny öňe sürse-de, Tähran bu aýyplamalary düýbünden inkär edýär.

Şol çeşmeler Ak tamda ara alnyp maslahatlaşylan ikinji tapgyra, Eýranyň harby desgalaryna we möhüm infrastruktura elementlerine garşy has giňişleýin howa operasiýalaryny öz içine alýandygyny aýdýarlar. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň resmileri prezident Donald Trumpyň bu ýowuz wariantlary göz öňünde tutýandygyna garamazdan, ähli taraplaýyn hüjüme howlukmaýandygyny we Waşingtonyň indiki ädiminiň Eýranyň alyp barýan harby pozisiýasyna gönüden-göni bagly boljakdygyny aýdýarlar.

Näme üçin Yslamabatda möhüm ähmiýete eýe boldy?

Pakistanyň diplomatik gatnaw diplomatiýasy bilen janlanan Yslamabat düşünişmek Memorandumy Waşington bilen Tähranyň arasyndaky howply dartgynlygy gözegçilik astynda saklamagy wada berdi. Ylalaşygyň esasy sütünleri Hormuz bogazynda nawigasiýa howpsuzlygyny üpjün etmek we taraplary soňky parahatçylyk esaslaryna alyp barjak giňişleýin gepleşikleri başlatmakdy.

Şeýle-de bolsa, taraplar birek-biregi şertnamany bozmakda, sebitde saklanyp bolmajak özara harby hereketlerde we güýçlenýän ynam krizisinde aýyplaýarlar, bu diplomatik başlangyjyň soňuna çykdy. Eýranyň soňky karary bilen, sebitdäki diplomatik kanallaryň açylmagy diňe harby çaknyşyklar doly bes edilen halatynda we taraplaryň ylalaşyga gelip biljek täze howpsuzlyk kepillikleri bolan ýagdaýynda mümkin bolar.