ABŞ bilen Saud Arabystanynyň arasyndaky taryhy ýadro goly: Trumpyň Ybraýym şertnamalary

Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Saud Arabystany Patyşalygynyň arasynda global deňagramlylygy üýtgetjek taryhy ýadro hyzmatdaşlygy şertnamasyna gol çekildi. ABŞ-nyň Energetika ministrliginiň resmi beýanynda iki ýurduň arasynda uzak wagtlap gepleşik geçirilýän we raýat ýadro işjeňligini kadalaşdyrýan hyzmatdaşlyk teswirnamasynyň güýje girmegi üçin ilkinji anyk ädimiň ädilendigi habar berildi. "123 Ylalaşyk" diýlip atlandyrylýan bu taryhy şertnama, iki soýuzdaşyň arasyndaky strategiki we ykdysady hyzmatdaşlygy täze derejä çykarmagy maksat edinýär.

Multibillion dollarlyk hyzmatdaşlygyň esaslary: 123 şertnama

ABŞ-nyň Energetika ministri Kris Wraýt we Saud Arabystanyň Energetika ministri Şazada Abdulaziz bin Salman Al Saud parahatçylykly ýadro hyzmatdaşlygyny we bu etap bilen bilelikde boljak ikitaraplaýyn kepillik teswirnamasyny öz içine alýan "123 şertnama" gol çekdiler. Resmi beýannamada göz öňünde tutulýan şertnamanyň iki ýurduň ykdysady we strategiki bähbitlerini, esasanam ýadro ýaraglarynyň ýaýramazlygy ýörelgelerini gorajak onlarça ýyllyk, milliardlarça dollarlyk hyzmatdaşlygyň kanuny esas bolup durýandygy nygtaldy.

Bu şertnamanyň netijesinde Amerikanyň ýadro tehnologiýa kompaniýalary Saud Arabystanynyň çalt ösýän energiýa bazaryna we ýadro energiýasy maksatnamalaryna giňden girip bilerler. Bu proses Saud Arabystanynyň barha artýan energiýa islegini kanagatlandyrmaga kömek etse-de, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň içindäki ýadro senagaty zynjyryny goldar, täze köp aýlyk alýan iş ýerlerini döreder we Amerikanyň ykdysadyýetine uzak möhletleýin goşant goşar.

Şertnama gol çekilenden soň ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump “Truth Social” sosial media platformasynda ajaýyp çykyşlar etdi. Trump, raýat ýadro hyzmatdaşlygynyň diňe harby däl maksatlary öz içine aljakdygyny we urany baýlaşdyrmak çärelerini hökman öz içine almajakdygyny aýtdy. Bu gurluşyň, Eýran we Birleşen Arap Emirlikleri ýaly sebit ýurtlaryndaky ýadro desgalaryna meňzeş standartlaryň boljakdygyny mälim etdi.

Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň prezidenti Trump bu strategiki şertnamanyň soňky tassyklanmagyny we güýje girmegini bir möhüm şert bilen baglanyşdyrdy. Trump öz çykyşynda "Bu şertnama tassyklanar, ýöne bu bütinleý Saud Arabystanynyň sebitde parahatçylygy we durnuklylygy maksat edinýän Ybraýym şertnamasyna gatnaşmagyna bagly" we Riýad administrasiýasy üçin açyk daşary syýasat şertini kesgitledi. Şeýle hem, Trump Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň baýlaşdyrmagy öz içine almaýan raýat maksatlary üçin ýadro taslamalaryna garşy däldigini aýtdy.

ABŞ-nyň Energetika ministrligi gol çekilen teswirnamanyň global ýadro howpsuzlygy we ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk standartlaryny iň ýokary derejede berjaý edýändigini yglan etdi. Ylalaşyk, ABŞ-nyň global liderligini we raýat ýadro tehnologiýasy babatynda bäsdeşlik ukybyny güýçlendirmek bilen bir hatarda Eastakyn Gündogarda sebit howpsuzlygyna gönüden-göni goşant goşmagy maksat edinýär. Iki ýurduň arasyndaky bu çuňňur hyzmatdaşlyk, ýadro tehnologiýasynyň ygtybarly geçirilmegini üpjün eder we ABŞ-nyň milli howpsuzlyk kuwwatyny güýçlendirer.

Taryhy ýadro hyzmatdaşlygy şertnamasynyň güýje girmegi we kazyýet işleriniň tamamlanmagy üçin jikme-jik gözden geçirmek üçin ABŞ Kongresine hödürlenjekdigi mälim edildi. Kongres we Saud Arabystany tarapyndan ädilen ädimler ýakyn döwürde Eastakyn Gündogarda geosyýasy deňagramlylygy emele getirmekde aýgytly rol oýnar.