ABŞ-da ýerleşýän “Marathon Fusion” kompaniýasy altynyň simapdan öndürilýändigini habar berdi

ABŞ-nyň San-Fransisko şäherinde işleýän birleşýän energiýa başlangyjy bolan “Marathon Fusion” 21-nji oktýabrda beren beýanynda simapyň altyna öwrülmegine ýetendigini, ýüzlerçe ýyl bäri alhimikleriň nyşanyna öwrüldi. Kompaniýa sentýabr aýynda geçirilen synaglarda ýadro birleşmesiniň reaksiýalaryndan alnan neýtronlary ulanmak arkaly simapdan durnukly altynyň öndürilendigini mälim etdi. Marafon Fusion, bu synagda gazanylan önümçilik derejesiniň 2025-nji ýylda learadro gözleg merkezi (CERN) tarapyndan yglan edilen rekorddan 10 esse ýokarydygyny öňe sürdi.

simap atomlary altyna nädip öwrülýär?

Marathon Fusion tarapyndan işlenip düzülen usul, atom ýadrosynyň gurluşyny üýtgedýän ýadro öwrülişigine esaslanýar. Kompaniýanyň beýanyna görä, birleşme reaksiýalary wagtynda çykýan ýokary energiýaly neýtronlar simapyň durnukly izotoplaryndan biri bolan simap-198-e gönükdirilýär. Bu prosesiň netijesinde emele gelen radioaktiw simap-197, radioaktiw çüýremek arkaly tebigatda tapylan durnukly altyn-197 izotopyna öwrülýär. Kompaniýa 2025-nji ýylda neşir edilen ylmy gözleginde, geljekde guruljak birleşdiriji elektrik stansiýalarynda elektrik öndürmek bilen bir wagtda altynyň öndürilip bilinjekdigini we gigawatt ýylylyk kuwwatlylygy bolan desganyň ýylda takmynan 2 tonna altyn öndürip biljekdigini çaklady.

CERN-iň öňki işi bilen näme tapawudy bar?

CERN 2025-nji ýylyň maý aýynda Uly ýadron kolleýderinde ALICE synaglarynda gurşun ýadrolaryndan altyn ýadrolarynyň alnandygyny habar berdi. 2015-nji we 2018-nji ýyllar aralygynda geçirilen gözleglerde 86 milliard altyn ýadrosynyň emele gelendigi hasaplandy, ýöne bu ýadrolaryň gysga wagtyň içinde dargamagy sebäpli hiç hili täjirçilik gymmaty alyp bolmaýar. Marathon Fusion, usulynyň CERN-iň gurşun ýadrosyndan alýan prosesi bilen tapawutlanýandygyny öňe sürse-de, synagyň netijesinde alnan altynyň umumy mukdary, arassalygy we önümçilik bahasy barada entek köpçülige maglumat bermedi.

Marafon Fusion sentýabr aýynda geçirilen synaglarda ýadro birleşdiriş tehnologiýasyny ulanyp simapdan altyn öndürip bilendigini öňe sürdi. Kompaniýa bu usulyň geljekde birleşýän elektrik stansiýalarynda täjirçilik önümçilik modeli hökmünde ulanylyp bilinjekdigini öňe sürse-de, alnan altynyň mukdary we bahasy ýaly möhüm maglumatlar entek açylmady.

nuclearadro öwrülişigi arkaly element öndürmek teoretiki taýdan ylmy edebiýatda mümkin bolsa-da, häzirki wagtda bu prosesleriň ykdysady masştabda ulanylmagy gaty çäklidir. Garaşsyz ylmy guramalar tarapyndan “Marathon Fusion” -yň talaplaryny barlamak we energiýa netijeliligi we radioaktiw galyndylary dolandyrmak ýaly prosesleriň aç-açan gözden geçirilmegi tehnologiýanyň geljekki güýji üçin aýgytly bolar.

Netije

Marafon Fusion-yň düşündirişi, ýadro birleşdiriş tehnologiýasynyň diňe bir energiýa önümçiliginde däl, eýsem elementiň üýtgemegi pudagynda hem ulanylyp bilinjekdigi baradaky nazaryýet gapysyny açýar. Şeýle-de bolsa, alnan netijeleriň täjirçilik gymmaty barmy ýa-da laboratoriýa masştabyndan senagat masştabyna geçirilip bilinjekdigi entek belli däl.

Kompaniýa tarapyndan paýlaşylýan maglumatlaryň garaşsyz ylmy gözden geçirilmändigi, bu ösüşiň häzirki wagtda "alhimiki üstünlik" däl-de, ýadro fizikasy synaglarynda öňe gidişlik hökmünde garalmalydygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Geljekde bu tehnologiýa elýeterli çykdajylarda durmuşa geçirilip bilinse, adaty altyn gazyp almak pudagyna uzak möhletleýin basyş bolup biler. Altyn üpjünçiliginiň ýokarlanmagy, dünýä bazarlarynda gymmat bahaly metal bahalaryna täsir edip biler.

Şeýle-de bolsa, birleşdirilen elektrik stansiýalarynyň gurnama çykdajylaryny we radioaktiw prosesleri dolandyrmagy göz öňünde tutsak, bu usulyň ýakyn wagtda altyn bazaryny düýpgöter üýtgetmegine garaşylmaýar. Tehnologiýanyň ösüş prosesi, energiýa pudagy we magdançylyk pudagy üçin täze bäsdeşlik meýdançasyny döredip biler.