ABŞ-dan Eýrana çenli taryhy ykdysady gabaw: "Ykdysady D-gün" başlandy

Waşington bilen Tähranyň arasyndaky diplomatik kynçylyk dünýä bazarlaryny we sebitdäki deňagramlylygy sarsdyrjak täze tapgyra geçdi. ABŞ-nyň administrasiýasy Eýranyň ykdysadyýetini düýbünden ysmaz etmek maksady bilen görlüp-eşidilmedik maliýe gabawyny başlandygyny resmi taýdan yglan etdi. ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessent haýran galdyryjy beýanat berdi, soýuzdaş güýçleriň Ysraýyl bilen utgaşdyrylan amallaryndan başlanan bu etabyň indi “ahyrky oýna” girendigini aýtdy. Bessent, esasy maksadynyň Tähranyň administrasiýasy ýeke galýança ähli maliýe we täjirçilik ugurlaryny kesmekdigini aýtdy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň aýgytly ädimleri bilen Eýranyň harby önümçilik desgalarynyň we ýadro maksatnamasynyň hemmesine diýen ýaly zeper ýetendigini öňe süren Bessent, taryhda duşmana garşy iň uly maliýe hüjüminiň başlandygyny aýtdy.

Global maliýe ulgamyndan izolýasiýa: "Ykdysady D-gün" operasiýasy

Gazna ministri Skott Bessent Ikinji jahan urşunyň ugruny üýtgeden Normandiýa gonmagyna salgylanyp, bu täze sanksiýalar tolkunyny "Ykdysady D-gün" diýip häsiýetlendirdi. Amalyň ilkinji anyk ädimlerini paýlaşan Bessent, Tähran administrasiýasynyň pul ýuwmak işlerine araçylyk edýän ähli maliýe guramalarynyň ABŞ-nyň dollar ulgamyndan düýbünden gadagan ediljekdigini habar berdi. Bessent daşary ýurtlara Eýranyň bank şahamçalaryny ýapmak üçin çäkli wagt berilendigini aýtdy; Eýrany daşarky dünýä bilen baglanyşdyrýan iň möhüm 5 pudagy gönüden-göni nyşana alandyklaryny mälim etdi: sanly baýlyklar, tehnologiýa, altyn, awiasiýa we transport.

Tähranyň Pakistandan tankydy sapary we Barron Trump-a abanýan howp

Ykdysady urşuň kölegesinde diplomatik we harby işjeňlik hem çaltlaşdy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen telefon arkaly söhbetdeşlikden soň, Pakistanyň Baş ştabynyň başlygy marşal Asim Munir araçylyk missiýasynyň çäginde Tährana resmi sapar gurady. Munir, Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian, Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Muhsin Rizaýi we Mejlisiň başlygy Muhammet Bakir Kalibaf bilen möhüm aragatnaşykda boldy.

Bu aralykda, Eýranyň döwlet telewideniýesiniň 3-nji kanalynda Ynkylap goragçylary goşunyndan (DMO) dörän skandal wideo görkezildi. ABŞ-nyň prezidenti Trump-nyň körpe ogly Barron Trump-ny nyşana alýan we kellesine 10 million dollar peşgeş berlendigini öňe süren ýaýlymda ýaş Trumpyň uniwersitetdäki hereketleri we Gizlin gullugyň goragçylarynyň ýerleşýän ýerleri paýlaşyldy. "Barron Trump nirede we nädip öldürilmeli?" Ady bilen haýbat atýan wideodaky aýyplamalar entek garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanmady. Eýranyň döwlet habar beriş serişdeleri ozal Donald Trump-a garşy janyna kast etmek howpuny öz içine alýan şuňa meňzeş neşirleri çap edipdi.

Hormuz bogazynda düýpli karar we Netanýahunyň janyna kast etmek aýyplamasy

ABŞ-nyň ykdysady ädimlerine jogap hökmünde Eýran frontundan strategiki ar alyş ädimi geldi. Eýran mejlisiniň Milli howpsuzlyk we daşary syýasat komiteti Hormuz bogazyndan geçýän gämilerden hyzmat töleginiň alynmagyny talap edýän kanun taslamasyny tassyklady. Komissiýanyň metbugat sekretary Hasan Kaşkawi , "Hormuz bogazynyň howpsuzlygyny we ösüşini üpjün etmek üçin strategiki hereket meýilnamasy" çäginde; Tranzit ýurtlaryndan deňiz, howpsuzlyk, daşky gurşawy goramak, ätiýaçlandyryş we ýangyç üpjünçiligi ýaly hyzmatlar üçin töleg alynjakdygyny mälim etdi. Bu tölegleriň Eýranyň riallarynda ýa-da kesgitlenjek başga bir walýutada tölenjekdigini mälim eden Kaşkawi, kararyň halkara deňiz kanunlarynyň çäginde özygtyýarly hukuklary goramagy maksat edinýändigini öňe sürdi.

Beýleki tarapdan, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu hem dartgynlygy güýçlendirjek täze talap bildirdi. Netanýahunyň Eýranyň gatnaşan telewizion programmasynda ogullaryndan birini öldürmäge synanyşandygyny öňe süren bu sözleri ýurtda jedel döretdi. Ysraýyl metbugaty janyna kast etmek synanyşygy baradaky maglumatlaryň harby senzura sebäpli birnäçe aý bäri gizlin saklanýandygyny ýazdy, ýöne Netanýahunyň özi göni ýaýlymda girizilen bu gadaganlygy bozdy.