ABŞ-Eýran Memorandumy: Trump-dan tankydy beýannama!

ABŞ bilen Eýran arasynda gol çekilen 14 maddalyk özara düşünişmek memorandumy bomba hüjümi ýaly dünýä gün tertibine girdi. Şweýsariýanyň Genevaenewa şäherinde Pakistan tarapyndan araçylyk edilen gepleşikleriň netijesinde gazanylan şertnamanyň jikme-jiklikleri aýan edildi. Bu ösüş iki ýurduň arasyndaky dartgynlygy azaltmagy we sebitde parahatçylygy üpjün etmegi maksat edinýär.

Ylalaşygyň jikme-jiklikleri we maksatlary

Göz öňünde tutulýan şertnama Hormuz bogazyny söwda geçelgelerine açmak we Eýrana girizilen maliýe çäklendirmelerini ýeňilleşdirmek ýaly möhüm zatlary öz içine alýar. ABŞ-nyň bir ýokary derejeli resmisiniň sözlerine görä, memorandumyň esasy maksatlarynyň biri Hormuz bogazyny raýat gatnawyna derrew açmak we Eýranyň ýadro materiallaryny ýok etmegini üpjün etmek.

Özara düşünişmek memorandumynda ähli ugurlar boýunça harby amallaryň, şol sanda Liwan ) derrew tamamlanjakdygy aýdylýar. Şeýle hem ABŞ bilen Eýranyň birek-biregiň territorial bitewiligine hormat goýmalydygy we birek-biregiň içerki işlerine goşulmazlygy nygtalýandygy nygtalýar.

learadro programmasy barada näme?

Eýranyň ýadro programmasy şertnamanyň iň möhüm meselelerinden biridir. Taraplar ýadro materiallarynyň ýok edilmegi we Eýranyň ýadro ýaragyny öndürmegi bes etmegi barada ylalaşyk gazanmagy maksat edinýärler. Bu etap Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň gözegçiligi astynda amala aşyrylar.

ABŞ Eýranyň ykdysady ösüşi üçin 300 milliard dollarlyk fond döretmegi meýilleşdirýändigini mälim etse-de, Prezident Donald Trump bu talaplary ret etdi. Trump şeýle tölegiň amala aşyrylmajakdygyny aýtdy we şeýle habarlary "ýalan" diýip häsiýetlendirdi.

Geçmiş we geljek: Ylalaşygyň taryhy mazmuny

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklar ençeme ýyl bäri dartgynly. 1979-njy ýylda Eýranda Yslam Rewolýusiýasyndan bäri iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklar ýola goýulmady. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda dartgynlygy azaltmak üçin dürli synanyşyklar edildi. Bu şertnama bu tagallalaryň iň soňky mysaly bolup görünýär.

Öňümizdäki döwürde taraplar gutarnykly ylalaşyk gazanyp biler ýaly 60 günlük gepleşik etaby başlar. Bu döwürde Eýranyň ýadro programmasy we ABŞ tarapyndan girizilen sanksiýalaryň ýatyrylmagy ýaly meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Şeýle-de bolsa, taraplar gutarnykly ylalaşyk gazanmak üçin köp kynçylyklary ýeňip geçmeli bolarlar. Hususan-da, Trumpyň aýdanlary bu prosesiň nä derejede gowşakdygyny görkezýär. Öňümizdäki günlerde geçiriljek gepleşikleriň netijesi diňe iki ýurda däl, eýsem bütin dünýä täsir eder.