ABŞ-İran Memorandumu: Trampdan kritik bəyanat!

ABŞlaİran arasında imzalanan 14 maddəlik anlaşma memorandumu dünya gündəmini bomba kimi vurdu. İsveçrənin Cenevrə şəhərində Pakistanın vasitəçiliyi ilə keçirilən danışıqlar nəticəsində əldə olunan razılaşmanın təfərrüatları sızdırılıb. Bu inkişaf iki ölkə arasında gərginliyin azaldılması və regionda sülhün təmin edilməsi məqsədi daşıyır.

Sazişin təfərrüatları və Məqsədləri

Sözügedən razılaşma Hörmüz boğazının ticarət keçidlərinə açılması və İrana qarşı tətbiq edilən maliyyə məhdudiyyətlərinin yumşaldılması kimi mühüm maddələri ehtiva edir. ABŞ-ın yüksək rütbəli rəsmisinin açıqlamalarına görə, memorandumun əsas məqsədlərindən biri dərhal Hörmüz boğazını mülki şəxslərin hərəkətinə açmaq və İranın nüvə materiallarını məhv etməsini təmin etməkdir.

Anlaşma memorandumunda Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılacağı bildirilir. Həmçinin vurğulanır ki, ABŞ və İran bir-birinin ərazi bütövlüyünə hörmət etməli və bir-birinin daxili işlərinə qarışmaqdan çəkinməlidir.

Bəs Nüvə Proqramı?

İranın nüvə proqramı razılaşmanın ən kritik məsələlərindən biridir. Tərəflər nüvə materiallarının məhv edilməsi və İranın nüvə silahı istehsalını dayandırması ilə bağlı razılığa gəlməyi hədəfləyirlər. Bu proses Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin nəzarəti altında həyata keçiriləcək.

ABŞ İranın iqtisadi inkişafı üçün 300 milyard dollarlıq fond yaratmağı planlaşdırdığını açıqlasa da, prezident Donald Tramp bu iddiaları təkzib edib. Tramp belə bir ödənişin həyata keçirilməyəcəyini bəyan edib və belə xəbərləri “yalan” adlandırıb.

Keçmiş və Gələcək: Razılaşmanın tarixi konteksti

ABŞ və İran arasında uzun illərdir münasibətlər gərgindir. 1979-cu ildə İran İslam İnqilabından sonra iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr qurulmayıb. Lakin son illər gərginliyi azaltmaq üçün müxtəlif cəhdlər edilib. Bu razılaşma bu səylərin son nümunəsi kimi görünür.

Qarşıdakı dövrdə tərəflərin yekun razılığa gələ bilməsi üçün 60 günlük danışıqlar prosesi başlanacaq. Bu müddət ərzində İranın nüvə proqramı və ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyaların aradan qaldırılması kimi məsələlər müzakirə olunacaq.

Nəticə və mümkün hadisələr

İran və ABŞ arasında imzalanan anlaşma memorandumu regionda daimi sülhün bərqərar olması potensialına malikdir. Bununla belə, tərəflər yekun razılığa gəlmək üçün bir çox çətinlikləri dəf etməli olacaqlar. Xüsusilə Trampın açıqlamaları prosesin nə qədər kövrək olduğunu ortaya qoyur. Yaxın günlərdə keçiriləcək danışıqların nəticəsi təkcə iki ölkəyə deyil, bütün dünyaya təsir edəcək.