ABŞ-Eýran şertnamasy: Moskwanyň energiýa girdejileri howp astyndamy?

ABŞ bilen Eýran arasynda gazanylan täze şertnama nebitiň bahasynyň uruşdan öňki derejesine çenli peselmegine sebäp boldy. Bu ýagdaý, Russiýa ýaly ýurtlaryň soňky aýlarda gazanan ykdysady artykmaçlyklaryna nähili täsir eder diýen soragy döredýär. {{IMG_0}}

ABŞ-Eýran şertnamasynyň fon

Ysraýyl bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk fewral aýynyň ahyrynda ýokarlandy, bu bolsa Hormuz bogazy daky üpjünçiligiň kesilmegi baradaky aladalary ýokarlandyryp, nebitiň bahasyny ýokarlandyrdy. Bogazy ýapmak mümkinçiligi şu wagt dünýädäki nebit söwdasynyň takmynan bäşden bir bölegi geçýän uly krizis döretdi.

Bu prosesde Brent nebitiniň barrel bahasy 100 dollara çenli ýokarlandy we öndüriji ýurtlar we energiýa söwdasyndan transporta çenli giň ekosistema bu üýtgemelere täsir etdi. Berilendigi baradaky habar bazarlardaky töwekgelçilik mukdarynyň çalt pese gaçmagyna sebäp boldy. 12-nji iýunda Brent nebitiniň bahasy 90 dollardan aşaklap, 87.33 dollar bilen ýapyldy.

Pakistan -yň töwellaçylygynda 14-nji iýunda gazanylan 14 maddalyk şertnamada urşuň bes edilmegi we meseleleriň gepleşikler arkaly çözülmegi göz öňünde tutulýar. Bu ösüşler nebitiň bahasynyň hasam pese gaçmagyna sebäp boldy we Brent nebit 15-nji iýunda gymmaty 5,8 göterimini ýitirip, 82,24 dollara düşdi. Şeýle-de bolsa, Eastakyn Gündogarda üpjünçilik töwekgelçiliginiň azalmagy bu girdejileriň dowamlylygy barada sorag döretdi.

Russiýanyň maliýe instituty Sberbank Russiýanyň haryt eksport girdejileriniň bu işde oňyn täsir edendigini we 2026-njy ýyldaky çaklamalaryna täzeden garandygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, nebitiň bahasynyň arzanlamagy bu girdejiniň ýokarlanmagynyň dowamlylygy barada näbellilikleri döredýär. Şeýle-de bolsa, bu boşadylmanyň 17-nji iýunda gutarjakdygy we Trump administrasiýasynyň bu mesele boýunça täze beýanat bermändigi mälim edildi.

Russiýanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow ikitaraplaýyn gatnaşyklardaky meseleleri çözmek üçin ABŞ bilen täze geňeşmeleri meýilleşdirýändiklerini mälim etdi. Bu, aragatnaşyk kanallarynyň taraplaryň arasynda açyk bolmagyna umyt döretdi.

Ekspertleriň pikirleri we Russiýanyň ýagdaýy

ICIS Nebit bazarlary we energiýa özgertmeleri müdiri Ajaý Parmar Eastakyn Gündogardaky krizisiň Russiýa möhüm ykdysady girdeji getirendigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, nebitiň bahasy pes derejede galsa, bu girdejileriň hemişelik bolmagy howp astyndadyr.

Waşington Arap aýlag ýurtlary institutynyň myhman professory Keýt Dourian nebitiň bahasynyň ýokarlanmagynyň Russiýanyň eksport girdejilerini ýokarlandyrandygyny aýtdy, ýöne bu wagtlaýyn artykmaçlyk bolup biler. Russiýanyň maliýe meseleleriniň çözülmändigini, diňe yza süýşürilendigini aýtdy. {{IMG_1}}

Netijede ABŞ-Eýran şertnamasy energiýa bazarlarynda düýpli üýtgemelere sebäp boldy. Russiýanyň bu etapda gazanan ykdysady artykmaçlyklarynyň dowamlylygy, geljekde nebitiň bahasyna we geosyýasy ösüşe baglylykda näbelliligine galýar.