ABŞ-Eýran şertnamasy: Näbelliliklerden doly 300 milliard dollarlyk meýilnama

Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda baglaşylan şertnamanyň jikme-jiklikleri ykdysady artykmaçlyklar we sebitleýin ylalaşyklar babatynda gyzykly elementleri öz içine alýar. Şeýle-de bolsa, şertnamada göz öňünde tutulan käbir makalalarda näbellilik bar ýaly. Hususan-da, 300 milliard dollarlyk gaznanyň çeşmesi we Hormuz bogazynyň geljekki ýagdaýy Liwandaky ýagdaý barada aýdyňlyk ýok.

Eýrana ykdysady artykmaçlyklar we ýadro borçnamalary

Bloomberg tarapyndan ýaýradylan 14 maddadan ybarat taslama, Eýranyň giňişleýin ykdysady üýtgedip gurmak işine girişjekdigini çaklaýar. Ylalaşyk Eýrana garşy girizilen ähli sanksiýalaryň ýatyrylmagyny we ýadro programmasy boýunça giňişleýin gepleşikleriň başlamagyny öz içine alýar. ABŞ-nyň Eýranyň doňdurylan emläklerini boşatmak we ykdysady ösüş üçin 300 milliard dollarlyk fond döretmek borjy bellärliklidir. Şeýle-de bolsa, bu gaznanyň haýsy çeşmelerden beriljekdigi entek belli däl.

Hormuz we Liwan bogazyndaky ýagdaý

Hormuz bogazynyň ýagdaýynyň uruşdan öňki döwre gaýdyp geljekdigi ýa-da gelmejekdigi baradaky sorag jogapsyz galsa-da, Eýran bu sebitde söwda gämileriniň gatnawyny kadalaşdyrmak borjuna eýedir. Ysraýylyň Liwanda basyp almagyny bes etmek barada takyk düzgün ýok. Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Erakçi bu mesele boýunça beýanat beren hem bolsa, şertnamada takyk ädimler görkezilmedi.

Harby yza çekiş we gutarnykly şertnama

Şertnamanyň taslamasy ABŞ-nyň sebitdäki harby güýçlerini azaltmak üçin çäreleri görmegi göz öňünde tutýar. Şeýle-de bolsa, haýsy harby bölümleriň yzyna alynjakdygy we haýsy sebitlerden gitjekdigi barada jikme-jiklikler berilmedi. Taraplar özara razylyk bilen uzaldylyp bilinjek gutarnykly ylalaşyga gelmek üçin 60 gün möhlet bellediler. Jemleýji şertnamanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan tassyklanmagy meýilleşdirilýär.

Iki ýurt hem şertnamanyň resmi dabara gol çekilmezden ozal mälim ediljekdigini habar berdiler. Şertnama Şweýsariýada 19-njy iýunda gol çekiler diýlip garaşylýar.