ABŞ, Eýranyň Yrak bilen serhet derwezelerini ýapmagyny haýyş etdi

Yrak administrasiýasy Waşingtonyň Eýran bilen serhet derwezelerini ýapmak baradaky haýyşyna baha berdi. Al Jazeera telewideniýesine beýanat beren Huseýn ABŞ-nyň administrasiýasynyň Yrak bilen Eýranyň arasyndaky serhet derwezeleriniň diňe ikisiniň açyk, beýlekisiniň ýapylmagyny isleýändigini aýtdy. Yragyň Tähran administrasiýasy bilen dostluk we ýaranlyk gatnaşyklaryna açykdygyny mälim eden Hüseýin, ýurduň içerki işlerine haýsydyr bir goşulyşmagy kabul etmejekdiklerini aýtdy.

ABŞ-nyň serhet derwezesi haýyşy nädip ýerine ýetirildi?

Waşington administrasiýasynyň serhet derwezelerini ýapmak baradaky haýyşy Yragyň sebit gatnaşyklarynda näzik deňagramlylygy döretmek ugrundaky tagallalaryny görkezdi. Huseýn Tähran bilen diplomatik kanallaryň goralmalydygyny mälim etse-de, ýurduň özygtyýarly hukuklaryna ünsi çekdi. Yrak, Eýran bilen serhet söwdasyny we geçelgelerini öz milli bähbitlerine laýyklykda dolandyrmak isleýändigini, ýöne daşarky basyşlaryň bu prosese täsiriniň çäklidigini aýtdy.

Sebitdäki howpsuzlyk we nebit eksporty nähili?

Hüseýin häzirki şertlerde Eastakyn Gündogarda urşuň täzeden başlamagynyň ähtimallygynyň ýokarydygyny aýtdy we sebitleýin howpsuzlyk aladalaryny bildirdi. Hormes bogazyndan nebit eksportynyň togtadylmagy sebäpli Yragyň takmynan 60 milliard dollar zyýan çekendigini ýatladýan Hüseýin, ABŞ we Eýran bilen baglaşylan şertnamalaryň netijesinde nebit iberilişiniň gaýtadan başlandygyny aýtdy. Şeýle hem, YDS-a garşy göreşmek we Siriýa serhedinde neşe gaçakçylygynyň öňüni almak maksady bilen Yrak, Siriýa, Iordaniýa we Türkiýäniň gatnaşmagynda dört partiýaly komitetiň döredilendigini habar berdi.

ABŞ Yrakdan Eýran bilen serhet derwezelerini ýapmagyny haýyş edeninden soň, Yrak administrasiýasy bu haýyşa baha berdi we içerki işlerine goşulmaga garşydygyny aýtdy. Sebitdäki howpsuzlyk töwekgelçiligine we nebit eksportynyň ähmiýetine ünsi çeken Hüseýin, ýurdunyň Siriýa serhedindäki harby işlerini dowam etdirýändigini we serhet howpsuzlygyny üpjün etmek üçin goňşy ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk edýändigini aýtdy.

Halkara gatnaşyklarynda serhet howpsuzlygy we söwda liniýalaryny dolandyrmak döwletleriň özygtyýarly hukuklary bilen global güýçleriň strategiki bähbitleriniň arasynda deňagramlylygy emele getirýär. Yragyň bu etapdaky pozisiýasy sebitdäki durnuklylygy saklamak üçin goňşy ýurtlar we halkara gatnaşyjylar bilen diplomatik gepleşikler arkaly emele gelýär. Taraplaryň arasyndaky diplomatik amallar degişli daşary işler ministrlikleriniň we halkara synçy guramalarynyň üsti bilen dowam etdirilýär.

Netije

ABŞ-nyň serhet derwezeleri baradaky haýyşy Yraga daşarky basyşyň derejesini görkezýär. Yragyň, Eýran bilen ýaranlygyny saklamak we ABŞ bilen ykdysady we harby gatnaşyklaryny saklamak ugrundaky tagallalary, ýurduň daşary syýasatda gaty kyn deňagramlylygy saklaýandygyny görkezýär.

Sebit howpsuzlygy we ykdysady durnuklylyk, serhet derwezeleriniň açyk ýa-da ýapyk bolmagyna baglylykda üýtgäp biler. Hususan-da, nebit eksportynda 60 milliard dollarlyk ýitgi Yragyň serhet howpsuzlygyny we söwda liniýalaryny ykdysady garaşsyzlygyny saklamak üçin strategiki ileri tutulýan ugur hökmünde görýändigini subut edýär.

Mümkin täsirler

Serhet derwezelerini ýapmak haýyşy Yrak bilen Eýranyň arasyndaky söwda mukdarynyň azalmagyna we iki ýurduň arasyndaky ykdysady gatnaşyklaryň gowşamagyna sebäp bolup biler. Bu ýagdaý Yrak ykdysadyýetine goşmaça basyş edip biler we sebitdäki ýerli ilatyň durmuşyna ýaramaz täsir edip biler.

ABŞ bu islegi yzygiderli dowam etdirse, Yraga syýasy basyşyň ýokarlanmagyna we sebitdäki dartgynlylygyň ýokarlanmagyna sebäp bolup biler. Mundan başga-da, Siriýa serhedinde dört taraplaýyn komitetiň alyp barýan işleriniň şeýle diplomatik dartgynlyga täsir edip biljekdigi we howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny gowşatmagy hem göz öňünde tutulmalydyr.