ABŞ hasabaty: Goşmaça salgytlar Türkiýa barýan ýolda bolup biler

ABŞ-nyň Söwda wekili (USTR) tarapyndan 2-nji iýunda neşir edilen 98 sahypalyk giňişleýin hasabatda Türkiye ýaly 60 ykdysadyýet barlandy. Hasabatda mejbury zähmetiň dünýä söwdasynda adalatsyz bäsdeşlik döredýändigi we bu ýagdaýyň halkara söwdasynyň balansyna nähili täsir edýändigi ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkiýe bilen birlikde 54 ýurduň mejbury zähmet bilen baglanyşykly kanuny kadalaşdyrmak we durmuşa geçirmek babatynda kemçilikleriniň bardygy mälim edildi. Mejbury zähmet ulanyp öndürilen harytlaryň importyna täsirli gadaganlyk girizmeýän ýurtlaryň arasynda. USTR bu ýurtlaryň hukuk kadalarynda we tejribesinde kemçilikleri üçin tankyt edilýär. ABŞ-nyň bu mesele boýunça has berk çäreleri görmegi meýilleşdirýändigi we bu ýurtlardan importy çäklendirmek arkaly bu meseläni çözmek üçin çäreleriň görüljekdigi aýdylýar.

Mejbury zähmet we pudaklaýyn derňewiň täsiri

USTR-nyň hasabatynda, esasanam dokma, taýýar egin-eşik we aýakgap pudaklarynda ýüze çykýan töwekgelçilikler görkezilýär. ABŞ-nyň Gümrük we Serhet Goragy Bölüminiň (CBP) 55 sany boşatmak buýrugy we 8 sany "tapmak" karary bar we olaryň altysynyň bu pudaklara gönüden-göni degişlidigi aýdylýar. Mundan başga-da, oba hojalygyndan elektronika çenli köp pudaklara ýaýran bu töwekgelçilikleriň global üpjünçilik zynjyrlarynda adalatsyz bäsleşige sebäp bolýandygy nygtalýar. Hasabatda mejbury zähmet bilen öndürilýän pagtanyň ýüplükde, mata we taýýar egin-eşik önümlerinde ulanylýandygy, üpjünçilik zynjyrlarynda adalatsyz bäsdeşlige sebäp bolýandygy nygtalýar. Bu kontekstde USTR Türkiýe ýaly ýurtlar üçin goşmaça gümrük paçlaryny 12.5 göterim tölemegi maslahat berýär. Şeýle-de bolsa, dokma we taýýar egin-eşik önümleri üçin ýörite ulgamyň üstünde işleýändigi we arzan nyrhlaryň ulanylyp bilinjekdigi aýdylýar. Jemgyýetçilik pikirleri alynmagyny dowam etdirýär we gutarnykly kararyň iýul aýynda kabul edilmegine garaşylýar.

Jemgyýetçilik pikirleri we pudaklaýyn reaksiýalar

USTR-nyň hasabaty esasanam zähmeti köp talap edýän pudaklarda möhüm täsir etdi. ABŞ-nyň her ýyl takmynan 1 milliard dollarlyk türk dokma we taýýar egin-eşik importyny, şeýle hem deri we aýakgap önümleriniň söwdasyny göz öňünde tutsak, bu işiň Türkiýa nähili täsir etjekdigi bilesigelijilik meselesidir. Derňew işine goşulan ýurtlaryň arasynda Türkiýe hem bar. derňew 2026-njy ýylyň 12-nji martynda başlandy, USTR 28-nji aprelden 1-nji maý aralygynda köpçülikleýin diňlenişik geçirdi we dürli gyzyklanýan taraplaryň pikirini aldy. Hasabatda Türkiýe ýaly ýurtlar üçin goşmaça gümrük paçlary maslahat berildi. Teklip edilýän salgytlar barada köpçüligiň pikirleriniň alynmagyna we iýul aýynda goşmaça diňlenişikleriň geçirilmegine garaşylýar.

Bu amal Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň mejbury zähmeti ýok etmek kararyny we halkara söwdasynda has adalatly gurşaw döretmek ugrundaky tagallalaryny görkezýär. Türkiýe bu etapda haýsy ýoldan gitjekdigi, kabul edilmeli kararlaryň ýurduň ykdysadyýetine nähili täsir etjekdigi ýakyn wagtda belli bolar.