ABŞ-Hytaý liniýasyndaky täze krizis: Pekin Eýrana Iordaniýadaky ABŞ bazasynyň emeli hemra suratlaryny hödürledi

Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Hytaý Halk Respublikasynyň arasyndaky diplomatik we harby dartgynlyk, Eastakyn Gündogara gönükdirilen köp gürlenýän talap bilen täze ölçege geçdi. ABŞ-nyň öňdebaryjy metbugat guramalarynyň biri bolan "Wall Street Journal" (WSJ) öz adynda ady agzalmadyk ýokary derejeli amerikan resmilerine esaslanýan habarlarynda Hytaý guramalarynyň Eýrana möhüm harby aňtaw berýändigini aýtdy. Aýdylyşyna görä, Pekiniň administrasiýasy bilen baglanyşykly elementler Tährana ABŞ-nyň Howa güýçleriniň Iordaniýadaky 3 sany esgerini öldüren ganly hüjümden ozal we soň ýokary derejeli hemra suratlaryny iberipdir.

Pekiniň goldawynyň "iň aýdyň subutnamasy"

Amerikan harby we aňtaw işgärleri emeli hemra suratlarynyň paýlaşylmagyny Hytaýyň sebitdäki çaknyşyklar wagtynda Eýrana göni harby goldaw berendigini we bu goldawyň ABŞ esgerleriniň ölümine sebäp bolandygyny "iň anyk we aýdyň subutnama" hökmünde häsiýetlendirýärler. Waşington administrasiýasy henizem Eýrana bu duýgur koordinaty we şekil goldawyny berýän Hytaýda ýerleşýän guramalaryň atlaryny köpçülige paýlaşmady. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri hytaýly kärdeşleri bilen Iordaniýadaky Muwaffiq Salti howa bazasynyň jikme-jik suratlaryny paýlaşmak meselesini gönüden-göni ara alyp maslahatlaşdylar; Pekin tarapynyň bu aýyplamalary ret edýändigi we anyk subutnamalary talap edýändigi aýdylýar.

Trump we Si Szinpin sammitinden öň geosyýasy krizis

Bu çynlakaý aýyplama, dünýä syýasatynda iň möhüm ýygnaklaryň birinden öň dartgynlygy güýçlendirdi. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen Hytaýyň prezidenti Si Szinpiniň 24-nji sentýabrda Ak tamda duşuşmagy meýilleşdirilýär. Iki ägirt güýç lideriniň arasyndaky bu möhüm sammitden öň ýüze çykan hemra surat krizisi Waşington-Pekin gatnaşyklarynyň gowşaklygyny hasam çuňlaşdyryp biler.

Sebitdäki hüjümiň we näzik deňagramlylygyň fonunda

Eýranyň Muwaffik Salti howa bazasyna eden ballistik raketa hüjümi sebitdäki harby deňagramlylygy sarsdyrdy. 17-nji iýulda bolan bu hüjümiň netijesinde 3 amerikan esgeri öldi. Bu ýitgiler aprel aýynda baglaşylan ýaraşyk şertnamasyndan soň Eýran bilen bolan dartgynlykda ölen ilkinji amerikan esgerleri hökmünde hasaba alyndy. Bu hüjümiň Waşington we Tähran administrasiýalarynyň iýun aýynda ylalaşylan wagtlaýyn şertnamany togtatmagyndan soň edilendigi bellärliklidir.

Eýranyň ABŞ bilen göni gepleşiklere bolan garaýşy sebitdäki dartgynlygy güýçlendiren hem bolsa, Waşingtonyň täze habar alyş hasabatyndan soň haýsy sanksiýalary görjekdigi bilesigelijilik meselesine öwrüldi.

Beýleki tarapdan, Gündogar Ortaýer deňzinde we Eastakyn Gündogarda harby işjeňlik dowam edýärkä, sebitdäki gatnaşyjylaryň bileleşik gatnaşyklary global güýçleriň kölegeli söweşiniň sahnasy bolmagyny dowam etdirýär.