Antalýa, howanyň hereket döwrüni COP31 sammiti bilen başlaýar

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň Taraplaryň 31-nji konferensiýasy 9-20-nji noýabr aralygynda Antalýada geçiriler. Türkiýe tarapyndan ýer eýeçiliginde geçiriljek bu sammit, 197 ýurduň wekillerini, 100-den gowrak ýolbaşçyny we 1,5 milliona golaý gatnaşyjyny birleşdirip, howanyň üýtgemegine garşy göreşde "durmuşa geçiriş COP" meýilnamasyny durmuşa geçirmegi maksat edinýär.

COP31 sammitinde durmuşa geçirmäge gönükdirilen maksatlar haýsylar?

Antalýada geçiriljek konferensiýa geçmişde kabul edilen kararlaryň çäginden çykmagy we borçnamalary anyk çärelere öwürmegi maksat edinýär. Sammitiň gün tertibi gepleşik, barlyşyk we hereket ýörelgelerine esaslanýar; Ol 10 sany ileri tutulýan ugry öz içine alýar: Galyndylar, arassa energiýa geçişi, azyk howpsuzlygy, howanyň çydamly şäherleri, ýaşyl senagatlaşma, ýaşlar we bilim, ummanlar, saglyk ulgamlary, Rio Synergy we Howany durmuşa geçirmek köprüsi. 2035-nji ýyla çenli global elektrikleşdiriş derejesini 35% -e çenli ýokarlandyrmak, galyndylaryň ösüşini azaltmak we binalarda energiýa güýjüni azyndan 25% azaltmak ýaly ölçenip boljak maksatlar kesgitlenildi.

Antalýada durnukly sammit modeli nähili işleýär?

Jemi 1,1 million inedördül metr meýdanda döredilen sammit meýdany iki bölege bölünýär: Gök we Greenaşyl zona. Mawy zona gepleşikleri geçirýän bolsa, Greenaşyl zona howanyň amatly çözgütleri üçin sergi bolup hyzmat edýär. ISO 20121 ülňülerine laýyklykda meýilleşdirilen sammit pes zyňyndy transporty, suw we energiýa netijeliligi we uglerodyň deňagramlylygy bilen durnukly model hödürleýär. Mundan başga-da, 2017-nji ýylda başlanan we Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan kabul edilen “Zol galyndylar” hereketi konferensiýanyň esasy iş ýörelgesi hökmünde durmuşa geçirilýär.

Türkiýe baştutanlygynda Antalýada geçirilen COP31, 9-20-nji noýabr aralygynda dünýä liderlerini we wekiliýetlerini birleşdirip, howanyň üýtgemegine garşy göreşiň çäginde anyk taslamalary taýýarlaýar. Maslahat, 2053-nji ýyldaky arassa nol zyňyndy maksadyna laýyklykda gaýtadan dikeldilýän energiýa, tegelek ykdysadyýet we durnukly şäherleşme ýaly ugurlarda global hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagy maksat edinýär.

Birleşen Milletler Guramasynyň çäginde amala aşyrylan bu amal, ýurtlara milli goşant deklarasiýalaryny maýa goýum taslamalaryna öwürmäge mümkinçilik berýän Howany durmuşa geçirmek köprüsi ýaly mehanizmler bilen goldanýar. Sammitden soňky döwürde gatnaşyjy ýurtlar kabul edilen kararlary yzarlamak we 2035-nji ýyldaky maksatlara ýetmek üçin jogapkärçilik çekerler we Türkiýe tarapyndan gurnalan bu gurama halkara howa syýasatlarynyň geljegi üçin möhüm öwrülişik hasaplanýar.

Netije

COP31 sammiti howanyň üýtgemegine garşy göreşde "wada" döwründen "hereket we durmuşa geçiriş" döwrüne geçişiň görkezijisi hökmünde tapawutlanýar. Türkiýe tarapyndan ýerleşdirilen 2035-nji ýyldaky maksat, dünýä derejesinde anyk we ölçenip boljak ädimleriň zerurdygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Sammitde kabul ediljek kararlaryň, esasanam arassa energiýa maýa goýumlarynda we ýaşyl senagatlaşma proseslerinde ýurtlaryň ykdysady syýasatlaryna täsir etmegine garaşylýar. Mundan başga-da, "Howany durmuşa geçirmek köprüsi" mehanizmi, ösýän ýurtlaryň klimat taslamalaryny maliýeleşdirmek mümkinçiligini ýeňilleşdirmek arkaly dünýä derejesinde daşky gurşawyň üýtgemegini çaltlaşdyryp biler.