COP31-de tehnologiýa we howa syýasaty habary

AK partiýasynyň başlygynyň orunbasary İleri, Antalýada geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Çarçuwaly Konwensiýasynyň (COP31) 31-nji konferensiýasynyň çäginde Türkiýe pawilionynda geçirilen "Dizaýn boýunça hoşniýetlilik: Adalatly tehnologiýa näme üçin howa syýasatynyň bir bölegi" atly panelde çykyş etdi. Antalýanyň ösen, global diplomatiýadaky pozisiýasy güýçlendirilýär; Ol Antalýa diplomatik forumy, 77-nji halkara kosmonawtik kongresi (IAC 2026) we iň soňky COP31 ýaly möhüm guramalary kabul edendigini ýatlatdy.

Tehnologiýanyň geosyýasy we daşky gurşawa täsiri näme?

Dünýäniň geosyýasat we tehnopolitika nukdaýnazaryndan düýpgöter özgerişlikleri başdan geçirýändigini görkezýän İleri, sanly tehnologiýalaryň önümçilik, maliýe we özygtyýarlylyk düşünjelerini täzeden kesgitleýändigini aýtdy. "Häkimiýet indi diňe geografiki serhetler bilen kesgitlenip bilinmez." Kod kanun "çemeleşmesinden we algoritmleriň geosyýasy güýjünden hemmämiz bilýäris" -diýip, geçen ýyl maglumat merkezleriniň elektrik isleginiň 17 göterim ýokarlandygyny we 2030-njy ýyla çenli 950 terawat sagadyna ýetjekdigini, Ýaponiýanyň umumy sarp ediş derejesine deň boljakdygyny aýtdy.

Halkara hukugy we galyndylary nol görmek

Tehnologiki ösüşleriň daşky gurşawa ýetirýän täsirlerini ölçemegiň klimat syýasaty üçin hökmanydygyny mälim eden İleri, emeli intellekt modelleriniň energiýa we suw sarp edilmegi üçin umumy halkara ülňüleriniň döredilmelidigini aýtdy. 2017-nji ýylda Emine Erdoganyň ýolbaşçylygynda başlanan “Zero Galyndylar” hereketiniň ähmiýetine ünsi çeken İleri, bu pelsepäniň täze tehnologiki eýýamyň dizaýn proseslerine goşulmalydygyny aýtdy. Şeýle hem, emeli intellekt we maglumatlary dolandyrmak düzgünleriniň ähli ýurtlaryň deň gatnaşmagy bilen öz içine alyjy halkara hukuk tertibinde kesgitlenmelidigini öňe sürdi.

Antalýada geçirilen COP31 sammitinde çykyş eden AK partiýasynyň başlygynyň orunbasary İleri, sanly tehnologiýalaryň daşky gurşawa ýetirýän täsiri, amaly howa syýasaty üçin dolandyrylmalydygyny aýtdy. Forward, geosyýasy we tehnopolitiki ugurlarda öz pikirini aýdýan ýurt hökmünde Türkiýäniň howanyň üýtgemegine garşy göreşde öz içine alyjy halkara ülňülerini döretmekde işjeň rol oýnajakdygyny aýtdy.

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň, global howanyň maksatlaryny kesgitlemek we ýurtlaryň borçnamalaryna göz aýlamak prosesleriniň çäginde geçirilen konferensiýalary dolandyrýar. Türkiýe tarapyndan gurnalan bu sammit, tehnologiki özgerişleri daşky gurşawyň durnuklylygy bilen utgaşdyrmak boýunça halkara hyzmatdaşlyga çagyryşlaryň sahnasydyr.

Tehnologiýany dolandyrmak howanyň maksatlaryna nähili täsir eder?

İleriniň sözleri sanlylaşdyrmagyň diňe bir ykdysady ösüş üçin gural bolman, eýsem klimat syýasatynyň merkezinde bolmaly elementdigini hem görkezýär. Maglumat merkezleriniň barha artýan energiýa zerurlyklary, tehnologiki ösüşiň daşky gurşaw çykdajylarynyň dolandyrylmalydygyny görkezýär.

Halkara ülňüleri haýsy ugurlary üýtgedip biler?

Emeli intellekt we maglumat merkezleri üçin teklip edilýän halkara ülňüler, energiýa sarp ediş hasabatyna we global tehnologiýa kompaniýalarynyň önümçilik proseslerine täsir edip biler. Bu ülňüleriň kabul edilmegi ýurtlara sanly infrastruktura maýa goýumlarynyň howa şertlerine daşky gurşawa ýetirýän täsirlerine has aç-açan gözegçilik edip biler.