Birinji hanym Erdoganyň Global Zol Galyndylar Bileleşigine çagyryşy

Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň aýaly we Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Zol galyndylary ýokary derejeli şahsyýet geňeş geňeşiniň başlygy Emine Erdogan, Antaliýada geçirilen COP31 howa sammitiniň çäginde geçirilen "Global Zol Galyndylar Bileleşiginiň Lider är-aýallary ýokary derejeli ýygnaga" gatnaşdy. 2026-njy ýylyň 11-nji noýabrynda geçirilen çärä 195 ýurtdan gatnaşyjylar daşky gurşaw krizisine garşy umumy erk görkezmek üçin çagyryldy.

Global nol galyndylar bileleşigi nähili işlär?

Birinji aýaly Erdogan, Global Zol Galyndylar Bileleşiginiň ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy hemişelik etmegi maksat edinýändigini aýtdy. Bileleşigiň çäginde; 5 sany ileri tutulýan ugurda gözleg geçirmek meýilleşdirilýär: nol galyndylar we tegelek ykdysadyýet, plastmassa we gaplaýyş galyndylary, nol galyndy zolaklary, azyk we organiki galyndylar, bilim we ýaşlar. Bu proses her ýyl geçiriljek “Zero Waste Forum” we Stambul platformasy arkaly anyk taslamalara öwrüler.

Türkiýäniň dikeliş tizliginde nähili üýtgeşiklik bar?

9 ýyl ozal Türkiýede başlanan Zol galyndylary hereketiniň üstünliklerine ünsi çekip, birinji hanym Erdogan ýurduň dikeldiş derejesiniň 13 göterimden 37 göterime çenli ýokarlandygyny habar berdi. Üstünligiň diňe bir gaýtadan işlemek bilen çäklenmän, eýsem galyndylaryň döremeginiň öňüni almak bilen hem ölçelmelidigini nygtaýan Erdogan, dünýä derejesinde işleýän kompaniýalaryň daşky gurşawa ýetirýän täsiri babatynda has aç-açan we jogapkärçilikli bolmalydygyny aýtdy.

Antalýada geçirilen ýygnakda birinji aýaly Erdogan howa krizisiniň ölçegleriniň habarlardan has ýokarydygyny we uruşlaryň daşky gurşawa ýetirýän zyýanly täsirlerine ünsi çekdi. Mysal üçin Gazadaky 61 million tonna galyndylary we tebigy baýlyklary weýran eden Erdogan, harby çykdajylaryň bir bölegi adamzadyň umumy meselelerine bölünip berlen halatynda has ýaşap boljak dünýä döredilip bilinjekdigini aýtdy.

Braziliýa, Özbegistan, Mikroneziýa, Maldiwler, Mozambik, TRNC, Burundi, Bangladeş, Päkistan, Bagama, Tuwalu, Mawritaniýa, Siriýa, Palau, Bosniýa-Gersegowina, Malaýziýa, Komor, Eswatini, Efiopiýa we Liwiýanyň öňdebaryjy aýallary we wekilleri gatnaşdy. BMG-nyň işgärleriniň we dürli ýurtlardan gelen wekiliýetleriň gatnaşmagynda geçirilen bu maksatnama, ýerli tejribe bilen global daşky gurşaw syýasatyny güýçlendirmegi maksat edinýär.

Täze döwür galyndylary görmekde nämäni maksat edinýär?

Global Zol Galyndylar Bileleşigi, daşky gurşaw göreşini şahsy habarlylykdan halkara dolandyryş modeline öwürmegi maksat edinýär. Bu başlangyç, ýurtlaryň üstünlikli tejribelerini paýlaşmagyny, ýerli çözgütleri dünýä derejesine çykarmagyny we önümçilik modellerini "çeşmedäki galyndylaryň öňüni almak" ýörelgesine esaslandyrmagy maksat edinýär.

Bileleşik global önümçilik modellerine nähili täsir edip biler?

Bileleşigiň daşky gurşawa ýetirýän täsirlerine garaşsyz baha bermek we aç-açanlyk standartlaryny kesgitlemek üçin iri kompaniýalary açmagyna garaşylýar. Bu dokma, sanly infrastruktura we temmäki senagaty ýaly ýokary galyndy pudaklarynda täze düzgünlere ýol açyp biler we serişdeleri ulanmakda has netijeli önümçilik modelleriniň kabul edilmegine itergi berip biler.