Birinji aýaly Erdogan: Zol galyndylary tebigat mekdebinden öwrenýär

Birinji hanym Erdogan Antalýada geçirilen COP31 liderler sammitiniň çäginde geçirilen "Zol galyndylar, aýlaw we metan-liderleriň tegelek stol ýygnagyna" gatnaşdy we global galyndylar meselesi barada möhüm habarlar berdi. COP31 Prezidenti, Halkara Energetika Guramasy (UEA) we BMG-nyň Zir-zibil galyndylarynyň ýokary derejeli şahsyýet geňeş geňeşi bilen hyzmatdaşlykda guralan ýygnakda çykyş eden Erdogan, howanyň üýtgemegine garşy göreşiň tehniki dilden çykmak we täze gymmatlyk ulgamlaryny döretmek arkaly mümkin boljakdygyny aýtdy.

Global galyndy krizisiniň düýbünde näme bar?

Häzirki wagtda öndürilýän dünýädäki zibiliň 40 göteriminiň bir gezeklik plastmassadan ybaratdygyny ýatladyp, birinji hanym Erdogan bu ýagdaýyň diňe bir daşky gurşaw meselesi däl, eýsem mentalitet, medeniýet we siwilizasiýa krizisidigini aýtdy. Erdogan 2050-nji ýyla çenli gaty galyndylaryň mukdarynyň 4 milliard tonna ýetmegine garaşylýandygyny belläp, azyk galyndylarynyň global parnik gazlarynyň 10 göterimine sebäp bolýandygyny we bu zyňyndylaryň ep-esli bölegini emele getirýän metanyň global ýylylygyň esasy çeşmelerinden biridigini aýtdy.

Howanyň göreşinde ýerli paýhaslary nädip ulanmaly?

Birinji hanym Erdogan Anadoly medeniýetinde "köne, täze zat ýok" düşünjesiniň tegelek ykdysadyýetiň özenini emele getirýändigini aýtdy we tebigatyň sazlaşykly ýerli paýhasyň howanyň üýtgemegine garşy galkan bolup durýandygyny aýtdy. Tebigy ulgamyň galyndy öndürmeýändigini we serişdeleri tygşytly peýdalanýandygyny mälim eden Erdogan, organiki galyndylary aşhanalardan topraga kompost usuly bilen gaýtadan işlemegiň 2035-nji ýyla çenli şäher gaty galyndylarynyň mukdaryny 50 göterim azaltmak maksadyna goşant goşjakdygyny aýtdy.

BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterres, Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum, UEA-nyň prezidenti Fatih Birol we köp ýurtlaryň wekilleri Antalýada geçirilen sammite gatnaşdy. Duşuşykda ösýän ýurtlaryň maliýe we tehnologiýa elýeterliligini ýeňilleşdirmek we abatlanylýan önümleri öňe sürmek ýaly anyk ädimler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Galyndylaryň nol hereketi, şahsyýetiň özüni alyp barşyny sosial özgerişlige öwürmegi maksat edinýän we çeşmeleriň tygşytly ulanylmagyna esaslanýan daşky gurşaw syýasaty hökmünde amala aşyrylýar. Raýatlar bu prosesi ýerli hökümetleriň galyndylaryny dolandyrmak taslamalaryna gatnaşmak we öý galyndylaryny bölmek arkaly goldap bilerler.

Galyndylary dolandyrmakda akyl üýtgemegi hökmany

Emine Erdoganyň aýdanlary, howanyň üýtgemegine garşy göreşiň diňe bir tehnologiki maýa goýumlary bilen däl, eýsem sarp ediş endiklerini düýpgöter üýtgetmek arkaly hem gazanyp boljakdygyny görkezýär. "Hapa zyňylan alma" mysaly arkaly şahsy jogapkärçiligi nygtaýan bu çemeleşme, galyndylaryň "bereket" we "çeşme" hökmünde kesgitlenmelidigini görkezýär.

governmenterli dolandyryş we senagat üçin täze döwür

Galyndylaryň nol ýörelgeleriniň durmuşyň ähli ugurlaryna ýaýramagy ýerli hökümetleri ýakyn döwürde galyndylary ýygnamak we gaýtadan işlemek proseslerine has köp kompost we gaýtadan işlemäge gönükdirilen maýa goýumlaryny döretmäge itergi berip biler. Mundan başga-da, öndürijileriň uzak möhletli we bejerip boljak önüm dizaýnlaryna ünsi sarp edijileriň isleglerine we bazardaky önümleriň dürlüligine gönüden-göni täsir edip biler.