Asmanda gizlin howp: Rak töwekgelçiligi iň ýokary bolan hünärmen toparlary yglan edildi

Radiasiýanyň adamyň saglygyna ýaramaz täsir edýändigi we rak keseliniň töwekgelçiligini ýokarlandyrýandygy köp ýyl bäri belli. Adatça ýadro desgalary ýa-da hassahanalaryň radiologiýa hyzmatlary bilen baglanyşykly bu howp ABŞ-da geçirilen ägirt uly gözlegler bilen düzgünleri bozdy. 12,7 million adamyň maglumatlary ara alnyp maslahatlaşylan giňişleýin gözleg, gündelik işlerinde älem giňişligine üns berilmeýän we kosmiki radiasiýa sezewar bolýan awiasiýa pudagyny görkezýär. 503 dürli hünär toparyny deňeşdiren seljerme, asmanda işleýänleriň ýüzbe-ýüz bolýan mekir howpuny ýüze çykardy.

Näme üçin asman işgärleri rak keseliniň has ýokary töwekgelçiliginde?

Abraýly lukmançylyk joururnallaryndan biri bolan JAMA Içerki Medisina -da neşir edilen derňew hasabaty awiasiýa işgärleriniň daşky gurşaw radiasiýasynyň howpuny haýran galdyryjy maglumatlar bilen subut etdi. Gözleglere görä, radiasiýa bilen baglanyşykly rak keselinde kabinanyň işgärleri birinji, uçarmanlar bolsa ikinji orunda. Bu ýagdaýyň esasy sebäbi, uçuş belentliklerinde duçar bolýan kosmiki ionlaşdyryjy şöhlelenme bolup durýar. Eartheriň atmosferasy ýokary energiýa zyýanly bölejikleri ýere ýetmezden ozal kosmosdan süzüp bilmek ukybyna eýedir. Şeýle-de bolsa, uçarlar has belentliklere çykanda, atmosfera gatlagy inçe bolýar we bu tebigy gorag galkany gowşaýar. Esasanam polýar sebitlere ýakyn ugurlarda, mageriň magnit meýdanynyň gorag güýji peselende kosmiki radiasiýa derejesi iň ýokary derejesine ýetýär.

12,7 million adamdan ybarat ullakan maglumat howzy gözden geçirildi

Gözlegçiler ajaýyp netijelere ýetmek üçin ABŞ-nyň Milli möhüm statistika ulgamynyň 2020-nji we 2024-nji ýyllar aralygyndaky maglumatlary içgin gözden geçirdiler. Jemi 12,7 million adamyň ölüm şahadatnamasy we saglyk ýazgylary gözden geçirildi we 503 dürli hünär toparynyň töwekgelçilik kartalary döredildi. Gözlegde, düwnük keseli iki aýry kategoriýa bölündi: "daşky gurşaw radiasiýasy bilen baglanyşykly" we "beýleki rak keselleri". Netijelere görä; Gämi işgärleriniň umumy rak keseliniň derejesi ilatyň ortaça meňzeşligine garamazdan, töwekgelçiligiň radiasiýa duýgur bolan döş, tiroid, prostat keseli, leýkoz we melanoma (deri düwnük keseli) görnüşlerinde has ýokarydygy kesgitlenildi. Maglumatlar radiasiýa bilen baglanyşykly rak keseliniň ýüze çykma ähtimallygynyň, kabinet işgärlerinde 50 göterim, beýleki hünärler bilen deňeşdirilende uçarmanlarda 36 göterim ýokarydygyny görkezdi.

ualyllyk radiasiýa dozasy we beýleki hereketlendiriji faktorlar

Awiasiýa pudagynda işleýän işgärleriň kosmiki radiasiýasynyň ýyllyk mukdary 3 bilen 6 millisievert (mSv) arasynda üýtgeýär. Bu şekiliň ululygyna düşünmek üçin adaty ýolagçy bilen deňeşdirmeli; Uzak aralyga uçýan ýolagçynyň ýylda ortaça 10 gezek alýan radiasiýa dozasy bary-ýogy 0,4 millisievertdir. Beýleki tarapdan, hünärmenler kosmiki radiasiýanyň uçuş ekipa .larynyň ýüzbe-ýüz bolýan ýeke-täk töwekgelçiligi däldigini nygtaýarlar. Beýik belentliklerde has güýçli, çalşyk sagatlaryny yzygiderli üýtgedýän ultramelewşe şöhleler (UV) şöhleleri biologiki sagady bozýar, immunitetini gowşadýar we rak keseliniň ösmegine ýol açýar. Alymlar awiasiýa işgärleri üçin has berk saglyk barlaglary, derini yzygiderli barlamak we uçuş wagtynda alnan radiasiýa dozalaryny yzygiderli ölçemek ýaly täze gorag çäreleriniň gyssagly durmuşa geçirilmelidigini öňe sürýärler.