Başlygyň pajygaly ölümi: Eýranda syýasata we daşary syýasata täsirler

Eýranyň prezidenti Ybraýym Reisi Azerbaýjanda bilelikdäki bent taslamalarynyň açylyşy wagtynda ýurduň içindäki we daşyndaky deňagramlylygy sarsdyryp, heläkçilikde öldi. Awariýa bolan güni Reisi Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew bilen Aras derýasynda taslamalara gatnaşypdy. Reisiniň ýokary derejeli hökümet işgärleri hem Bell 212 görnüşli dikuçarda bardy. Uçuşyň sebitdäki güýçli duman we ýagyşa garamazdan amala aşyrylmagy heläkçiligiň gidişinde möhüm element hasaplandy.

Dikuçarlar Gündogar Azerbaýjanyň Werzekan etrabynyň golaýynda dowam edýärdi. Bu aralykda, Reisi dikuçary beýlekilerden aýryldy. Iki dikuçar howpsuz ýere gonanda, Reisiniň dikuçary ýitirim boldy.

Gözleg we halas ediş işleri we netijeler

Betbagtçylykdan soň uly gözleg we halas ediş işleri başlandy. Şeýle-de bolsa, gödek ýer we erbet howa şertleri işi kynlaşdyrdy. Türkiye tarapyndan tabşyrylan “Akynjy” uçarmansyz howa gämisiniň kömegi bilen, 15 sagat dowam eden güýçli işiň netijesinde dikuçaryň galyndylary 20-nji maýda irden ýetildi. Dikuçardaky ýolagçylaryň hemmesiniň ölendigi tassyklandy.

Eýranyň administrasiýasy 5 günlük milli ýas yglan etdi. Tähran , Kom , Maşat we Töwriz -de geçirilen jaýlanyş dabaralaryna müňlerçe adam gatnaşdy. Başlygyň jesedi Maşatdaky Ymam Reza mazarynda jaýlandy.

Mümkin sebäpler we resmi beýannamalar

Betbagtçylykdan soň adam öldürmek ýa-da wagyz etmek baradaky aýyplamalar öňe çykdy. Emma bu talaplar resmi taýdan tassyklanmady we anyk subutnamalar berilmedi. Eýranyň Baş ştaty, heläkçiligiň dykyz duman, howa şertleriniň ýaramazlygy we daglyk ýerlerde görünmezlik sebäpli ýüze çykandygyny habar berdi. Hasabatda daşary ýurt goşulyşmak mümkinçiliginiň tapylmandygy aýdylýar.

Başlygyň ölümi we onuň syýasy netijeleri

Başlyk ölenden soň, Eýranda irki saýlawlar karar edildi we Masud Pezeşkýan 2024-nji ýylyň tomsunda geçirilen saýlawlarda ýeňiş gazandy. Bu üýtgeşiklik bilen ýerine ýetiriji häkimiýet konserwatiwlerden reformaçylara geçdi. Täze administrasiýa ykdysady meselelere we içerki durnuklylyga gönükdirilen syýasata eýerýän hem bolsa, daşary syýasatyň esasy ugurlarynda düýpli üýtgeşmeler bolmady.

Şeýle-de bolsa, Ysraýyl we ABŞ bilen dartgynlyk iki gezek göni söweşe öwrüldi. 12 günlük we 40 günlük söweşler diýlip atlandyrylýan bu gapma-garşylyklar prosesi kynlaşdyrdy. Howpsuzlyk guramalarynyň içerki syýasatda täsiri dowam edýärkä, täze administrasiýa ykdysady durnuklylygy we sosial dartgynlygy azaltmagy ileri tutdy.

learadro programmasy we geljekdäki mümkinçilikler

Eýranyň ýadro programmasy Reisi-den soňky döwürde halkara gepleşikleri we öňüni alyş deňagramlylygynda dowam etdi. Emma halkara dawalary entek çözülmedi. Reisiden soň başlanan dolandyryş döwri diliň we ileri tutulýan ugurlaryň bölekleýin üýtgemegine sebäp boldy.

Ykdysady meselelere ünsi jemläp, täze administrasiýa Reisi döwründe taýýarlanan "hökmany hijap kanuny" ýaly kanunlary ýerine ýetirmekden saklandy we internet çäklendirmelerini bölekleýin aýyrdy.