Borsa Stambul barada global düşünje: S&P Dow Jonesiň gözegçilik karary nämäni aňladýar?

Global maliýe toparlarynyň gözleri Borsa Stambula öwrüldi. Dünýäniň iň möhüm indeks üpjün edijilerinden biri bolan S&P Dow Jones Indeks, ýakyndan yzarlamak üçin türk bir stockasyny gözegçilik sanawyna goşandygyny mälim etdi. Beýanatda Türkiýe ýüze çykarylan kemçilikleri aradan aýyrmak üçin bir ýyl möhlet berlendigi we bu döwürde zerur ädimler ädilmese, Türkiýanyň statusynyň "serhet bazary" (serhet ösýän bazar) derejesine çenli peselip biljekdigi duýduryş berildi. Bu möhüm ösüşe baha berip, Uludağ uniwersitetiniň fakultet agzasy Dos. Doktor üüksel Okşak meseläniň bir marketanyň göwrümi bilen däl-de, tutuşlygyna ynam we aç-açanlyk bilen baglanyşyklydygyny aýtdy.

Ynam we aç-açanlyk likwidlikden has möhümdir

Dos. Doktor üüksel Okşak halkara reýting agentlikleriniň paýnamalara eýeçilik gurluşlaryna, köpçülige açyk paý paýlaryna we seljerişlerinde daşary ýurt maýadarlary üçin bazara elýeterlilige ünsi jemleýändigini aýtdy. Bazaryň bütewiliginiň Türkiýäniň gözegçilik sanawyna goşulmagynyň arkasynda durandygyny mälim eden Okşak: "Mesele Türkiýäniň bir stockasynyň suwuk ýa-da göwrümi däl. Bu ýerde esasy mesele bazaryň bitewiligi maýadarlara ynam döredýärmi?"

Sosial media manipulýasiýalaryna garşy kesgitleýji çäreler möhümdir

recentlyakynda gözegçiliksiz gözegçilikde, esasanam sanly metbugatda ýaýran spekulýatiw mazmuna salgylanyp, Okşak ýapyk toparlaryň we sosial media platformalarynda döredilen birugsat aksiýa teklipleriniň bazaryň ygtybarlylygyna zeper ýetirendigini aýtdy. Bar bolan gözegçilik mehanizmleriniň bardygyna garamazdan, manipulýasiýa amallaryny amala aşyrýan aktýorlara garşy has berk sanksiýalaryň ulanylmalydygyny öňe sürdi. Maýa bazarlary geňeşiniň (CMB) ýolbaşçylygynda ygtyýarnamasyz maýa goýum maslahatyny berýän şahsyýetlere we toparlara garşy kanuny sanksiýalary köpeltmegiň möhümdigini aýtdy.

Institusional maýadarlaryň ynamyny gazanmak üçin aç-açanlyk reformasy

Türkiye uzak möhletli maýa goýumlaryny çekmek üçin Dos. Prof. soňky peýdalanýanlaryň aç-açan aýan edilmelidigini, manipulýasiýa üçin jezalaryň köpeldilmelidigini we institusional maýadarlaryň bazara bolan ynamynyň güýçlendirilmelidigini aýtdy. Doktor Okşak, CMB, Borsa Stambul we ähli degişli edaralaryň doly utgaşdyrylmalydygyny we has işjeň we täsirli audit modellerini ösdürmelidigini aýtdy.

Global gaznalaryň ugry we Türkiýäniň Maliýe merkeziniň maksady

Halkara görkezijileriniň peselmeginiň milliardlarça dollarlyk bukjalary dolandyrýan iri fond kompaniýalary tarapyndan ýakyndan gözegçilik edilýändigini mälim eden Okşak, Türkiýanyň öňdengörüjilikli maliýe merkezine öwrülmegi maksat edinýändigini ýatlatdy. Türk bir stockasynyň mynasyp ýeriniň üçünji derejeli ýurtlar bilen platformada däldigini aýdyp, "Dünýäniň üçünji derejeli ýurtlarynyň bir stockalarynyň ýerleşýän platformasyna ýerleşdirilmegi Türkiýäniň mynasyp zady däl" -diýdi. Aç-açanlyk we dolandyryş dolandyryş ýörelgeleriniň çalt durmuşa geçirilmelidigini aýtdy.

Halkara baha berişde goşa standart çemeleşme

Dos. Şeýle hem, professor maliýe bazarlarynda global ülňüleriň adalatly ulanylýandygyna ünsi çekdi. Doktor üüksel Okşak şuňa meňzeş spekulýatiw hereketleriň we bahalaryň ýiti üýtgemeginiň günbatar bir stockalarynda hem ýüze çykandygyny aýtdy. Dünýädäki iň uly tehnologiýa bir stockasy Nasdaqda-da käbir paýnamalaryň gysga wagtyň içinde 20 göterimden gowrak üýtgäp durandygyny mälim eden Okşak, halkara guramalarynyň Türkiýä görkezýän duýgurlygyny ähli dünýä bazarlarynda deň derejede ulanmalydygyny aýtdy.

Türkiye içindäki kemçilikleri çalt ýok etmelidigini kabul eden Okşak: "Günäni özümiz çekmeli nokatlar bar. Şeýle-de bolsa, iňňäni beýleki tarapa goýmalydyrys." Halkara baha beriş guramalarynyň has bitarap we deňagramly çemeleşmelidigini öňe sürdi.