BSGG: Global saglykdaky girdejiler howp astyndadyr

Birleşen Milletler Guramasynyň saglyk gullugy Bütindünýä Saglyk Guramasy (BSG) global saglyk pudagyndaky aladaly ýagdaýa ünsi çekdi. Täze neşir edilen " Bütindünýä saglyk statistikasy 2026 " hasabatynda soňky on ýylda gazanylan saglyk gazançlarynyň tersine bolmak howpunyň bardygyny görkezýär. Bu hasabat, dünýäde saglyk bilen baglanyşykly durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegiň kynçylyklaryny görkezýär.

Global saglykdaky gazançlar

BSGG-nyň hasabatyna görä, soňky on ýylda dünýäde saglygy goraýyş hyzmatlaryna elýeterlilik ep-esli artdy. Has gowy öňüni alyş we bejeriş hyzmatlaryndan millionlarça adam peýdalandy. 2010-njy we 2024-nji ýyllar aralygynda AIW infeksiýalarynda 40% azaldy. Mundan başga-da, şol döwürde temmäki we alkogol içgileri azaldy.

Hasabatda tropiki kesellerden ejir çekýänleriň sanynyň 36% azalandygy aýdylýar. Saglygy goraýyş elýeterliligi hem giňeldi; 961 million adam arassa agyz suwy, 1,2 milliard adam arassaçylyk we 1,4 milliard adam arassa nahar çözgütlerinden peýdalanyp biler.

Entek çözülmeli kynçylyklar

Şeýle-de bolsa, hasabatda köp päsgelçilikleriň bardygyny görkezýär. Mysal üçin, 2015-nji ýyldan bäri gyzzyrma keseli 8,5% ýokarlandy. Önümçilik ýaşyndaky aýallaryň 30,7% -ine täsir edýän ganazlyk ýaly meseleler çözgütlere garaşýar. 5 ýaşa çenli çagalarda aşa semizlik derejesi 5.5% -e ýetdi we aýal-gyzlara garşy zorluk dünýäde giňden ýaýran. Bu ýagdaý has güýçli öňüni alyş we sosial gorag syýasatlarynyň zerurdygyny ýüze çykarýar.

Saglyk ulgamlarynyň gowşaklygy

COVID-19 pandemiýasy global saglyk ulgamlarynyň gowşak taraplaryny ýüze çykardy. 2020-nji ýyldan 2023-nji ýyla çenli aralykda pandemiýa gytaklaýyn ölümleri goşmak bilen 22.1 million goşmaça ölüme sebäp boldy. Bu resmi Covid-19 ölenleriň sanyndan üç esse köp. Pandemiýa saglyk ulgamlarynyň has çydamly bolmalydygyny görkezýär.

2025-nji ýylyň ahyryna çenli ýurtlaryň diňe 18% -i BSG-a ölüm maglumatlary berdi. Takmynan üçden biri ölüm maglumatlarynyň sebäbini habar bermedi. Bu ýagdaý, global saglyk tagallalarynyň ýeterlik däldigini we has güýçli saglyk ulgamlarynyň zerurdygyny görkezýär.

Netije we geljekdäki täsirler

BSGG-nyň baş müdiri Dr. Tedros Adhanom Gebreyesus hasabatda global saglykdaky deňsizlikleriň dowam edýändigini we köp adamyň sagdyn durmuş üçin zerur şertlerden mahrumdygyny aýtdy. Geljekde has güýçli we adalatly saglyk ulgamlaryna maýa goýmagyň zerurdygyny aýtdy. Bu, şeýle hem saglyk maglumatlarynyň has netijeli ulanylmagyny we jogapkärçiligiň ýokarlanmagyny talap edýär.

2030 saglyk maksatlaryna ýetmek üçin çalt we aýgytly çäreler zerurdyr. BSGG-nyň hasabatynda saglyk ulgamlarynyň güýçlendirilmelidigi we munuň üçin gyssagly ädimleriň edilmelidigi aýdylýar.